Shloka 78
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
तैः समं योद्धुमिच्छामि कुमारित्वात्सकौतुका / सफुरन्ताविव मे बाहू युद्धकण्डूययानया
Transliteration
taiḥ samaṃ yoddhumicchāmi kumāritvātsakautukā / saphurantāviva me bāhū yuddhakaṇḍūyayānayā
Translation
میں ان کے ساتھ برابر کی جنگ کرنا چاہتی ہوں؛ کماری ہونے کے سبب دل میں شوق و تجسس ہے۔ اس جنگی بے قراری سے میری دونوں بازو گویا پھڑک رہے ہیں۔
Word by Word
तैःwith them
तैः:
Sahakarana (सहकरण/Instrument-with)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
समम्together/equally
समम्:
Saha (सह/Accompaniment)
TypeIndeclinable
Rootसमम् (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक/समत्ववाचक क्रियाविशेषण
योद्धुम्to fight
योद्धुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootयुध् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive; प्रयोजनार्थक
इच्छामिI desire
इच्छामि:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
कुमारित्वात्because of maidenhood
कुमारित्वात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootकुमारित्व (प्रातिपदिक; भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (cause)
स-कौतुकācurious/eager (with excitement)
स-कौतुकā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय-उपसर्गसदृश) + कौतुक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अव्ययीभाव-समासः (कौतुकं सह)
स्फुरन्तौthrobbing/twitching
स्फुरन्तौ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्फुर् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (present participle)
इवas if
इव:
Upama-suchaka (उपमासूचक/Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक निपात
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive) एकवचन (enclitic)
बाहूtwo arms
बाहू:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन
युद्ध-कण्डूययाby the itch for battle
युद्ध-कण्डूयया:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक) + कण्डूय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (युद्धस्य कण्डूया)
अनयाby this
अनया:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन