Shloka 60
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
निर्गमे भण्डपुत्राणां भूः प्रकम्पमलम्बत / उत्पाता विविधा जाता वित्रस्तं चाभवज्जगत्
Transliteration
nirgame bhaṇḍaputrāṇāṃ bhūḥ prakampamalambata / utpātā vividhā jātā vitrastaṃ cābhavajjagat
Translation
بھند پُتروں کے نکلتے ہی زمین لرز اٹھی؛ طرح طرح کے اُتپات ہوئے اور سارا جہان خوف زدہ ہو گیا۔
Word by Word
निर्गमेat the departure
निर्गमे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootनिर्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; locative (at the time of departure)
भण्डपुत्राणाम्of the Bhaṇḍa’s sons
भण्डपुत्राणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootभण्ड + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; तत्पुरुषः (भण्डस्य पुत्राः)
भूःthe earth
भूः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रकम्पम्trembling
प्रकम्पम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootप्रकम्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; object of ‘alambata’ (took on)
अलम्बतtook on/assumed
अलम्बत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √लम्ब् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
उत्पाताःportents/omens
उत्पाताः:
Karta (कर्ता; subject of ‘jātāḥ’)
TypeNoun
Rootउत्पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
विविधाःvarious
विविधाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; adjective qualifying ‘utpātāḥ’
जाताःarose
जाताः:
Kriya (क्रिया; participial predicate)
TypeVerb
Root√जन् (धातु) + क्त
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle used predicatively); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘became/arose’
वित्रस्तम्terrified
वित्रस्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवित्रस्त (प्रातिपदिक/कृदन्त-भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; predicate adjective to ‘jagat’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
जगत्the world
जगत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन