Shloka 34
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
तयैव पूर्वनिर्दिष्टं महेन्द्रोत्तरभूतलम् / कुण्डलीकृत्य जज्वालशालरूपेण सा पुनः
Transliteration
tayaiva pūrvanirdiṣṭaṃ mahendrottarabhūtalam / kuṇḍalīkṛtya jajvālaśālarūpeṇa sā punaḥ
Translation
اسی نے پہلے سے مقررہ مہندر کے شمالی خطۂ زمین کو پھر سے کُنڈلی بنا کر شعلہ نما شال کے روپ میں بھڑکا دیا۔
Word by Word
तयाby her
तया:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण) एकवचन; pronoun ‘she/that (f.)’, Instrumental singular
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphatic
पूर्वनिर्दिष्टम्previously indicated
पूर्वनिर्दिष्टम्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootपूर्व-निर्दिष्ट (कृदन्त; √दिश्/निर्दिश् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; past passive participle ‘previously indicated’ qualifying ‘भूतलम्’
महेन्द्र-उत्तर-भूतलम्the northern ground of Mahendra (mountain)
महेन्द्र-उत्तर-भूतलम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootमहेन्द्र + उत्तर + भूतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘the ground/region to the north of Mahendra’
कुण्डलीकृत्यhaving coiled (itself)
कुण्डलीकृत्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeIndeclinable
Rootकुण्डली-√कृ (कृदन्त; ल्यप्/क्त्वा-प्रत्यय)
Formअव्ययीभाव-रूप क्रियाविशेषण (gerund/absolutive), ‘having coiled/made into a coil’
जज्वालblazed
जज्वाल:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√ज्वल् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘blazed’
शाल-रूपेणin the form of a śāla tree
शाल-रूपेण:
करण (Instrument/Manner)
TypeNoun
Rootशाल + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचन; instrumental of manner ‘in the form of a śāla-tree’
साshe
सा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; pronoun ‘she’
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)