Shloka 31
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
द्वारयोजनमात्रं तु मुक्त्वान्यत्र ज्वलत्तनुः / वह्निज्वालात्वमापन्ना संरक्ष सकलं बलम्
Transliteration
dvārayojanamātraṃ tu muktvānyatra jvalattanuḥ / vahnijvālātvamāpannā saṃrakṣa sakalaṃ balam
Translation
دروازے کے لیے صرف دو یوجن جگہ چھوڑ کر، باقی ہر طرف اپنا جسم شعلہ زن رکھ؛ آگ کی لپٹ بن کر تمام لشکر کی حفاظت کر۔
Word by Word
द्वारयोजनमात्रम्only a doorway-measure (one yojana wide as a gate)
द्वारयोजनमात्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्वार + योजन + मात्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (द्वार-योजन-परिमाणम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; परिमाण-निर्देश
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थ
मुक्त्वाleaving (aside)
मुक्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having left/excepting’
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
ज्वलत्-तनुःshe whose body is blazing
ज्वलत्-तनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्वलत् (ज्वल् धातोः शतृ-कृदन्त) + तनु (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (ज्वलन्ती तनुः यस्याः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्तृपद
वह्निज्वालात्वम्the state of being fire-flame
वह्निज्वालात्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवह्नि + ज्वाला + त्व (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वह्नेः ज्वाला) + त्व-प्रत्यय; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
आपन्नाhaving assumed/attained
आपन्ना:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + पद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past active/PPP in sense ‘attained’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (ज्वलत्-तनुः)
संरक्षprotect
संरक्ष:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + रक्ष् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सकलम्entire
सकलम्:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (बलम्)
बलम्the army/force
बलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन