Shloka 14
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
दैवान्नः स्वामिनीगात्रे दुष्टानाममरद्रुहाम् / शरादिकपरामर्शो न जातस्तेन जीवति
Transliteration
daivānnaḥ svāminīgātre duṣṭānāmamaradruhām / śarādikaparāmarśo na jātastena jīvati
Translation
دَیوَ کے وشیبھوت ہو کر ملکہ کے جسم میں اُن بدکار دیوتا-دروہیوں کا اَنّ پڑ گیا؛ تیر وغیرہ کے وار کا خیال بھی نہ اُبھرا، اسی لیے وہ زندہ رہا۔
Word by Word
दैवात्by fate
दैवात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootदैव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन; Ablative singular used adverbially = 'by fate/from destiny'
नःof us/our
नः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural pronoun
स्वामिनी-गात्रेin the mistress’s body
स्वामिनी-गात्रे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्वामिनी (प्रातिपदिक) + गात्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: स्वामिन्याः गात्रे); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular
दुष्टानाम्of the wicked
दुष्टानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootदुष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural qualifying 'amaradruhām'
अमर-द्रुहाम्of the gods’ enemies
अमर-द्रुहाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअमर (प्रातिपदिक) + द्रुह् (धातु) → द्रुह (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुष: अमरान् द्रुह्यन्ति/अमराणां द्रुहः); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural
शर-आदिक-परामर्शःthe contact/impact of arrows etc.
शर-आदिक-परामर्शः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + क (प्रत्यय) + परामर्श (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (शरादिकानां परामर्शः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
नnot
न:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (particle of negation)
जातःhas arisen/occurred
जातः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; past participle used predicatively = 'has arisen/occurred'
तेनtherefore/by that
तेन:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular = 'by that/therefore'
जीवतिlives/survives
जीवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; Parasmaipada