Shloka 109
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
अक्षौहिणीनां क्षयतः क्षणात्कोपमुपागताः / आकृष्टगुरुधन्वानस्ते ऽपतन्नेकहेलया
Transliteration
akṣauhiṇīnāṃ kṣayataḥ kṣaṇātkopamupāgatāḥ / ākṛṣṭagurudhanvānaste 'patannekahelayā
Translation
اکشوہِنی لشکروں کا زوال ہوتے ہی وہ پل بھر میں غضبناک ہو گئے۔ بھاری کمانیں کھینچ کر وہ ایک ہی جست میں ٹوٹ پڑے۔
Word by Word
अक्षौहिणीनाम्of the armies (akṣauhiṇīs)
अक्षौहिणीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअक्षौहिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural
क्षयतःfrom the destruction
क्षयतः:
अपादान (अपादान/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; Ablative singular; (हेतु/कारणार्थे)
क्षणात्in an instant
क्षणात्:
अपादान (कालापादान/Time-from)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; Ablative singular (time-point)
कोपम्anger
कोपम्:
कर्म (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
उपागताःhaving come to; having become
उपागताः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootउप-गम् (धातु)
Formकृत्—क्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; PPP of √गम् with उप-
आकृष्ट-गुरु-धन्वानःwith heavy bows drawn
आकृष्ट-गुरु-धन्वानः:
कर्ता (कर्ता/Subject—qualifier)
TypeAdjective
Rootआ-कृष् (धातु) + गुरु (प्रातिपदिक) + धन्वन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘those whose heavy bows are drawn’
तेthey
ते:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; Pronoun
अपतन्fell; rushed down
अपतन्:
क्रिया (मुख्यक्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; Parasmaipada
एक-हेलयाwith a single effortless motion
एक-हेलया:
करण (करण/Instrument—manner)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक) + हेला (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental singular (manner)