Next Verse

Shloka 1

श्रीचक्रराजरथ—पर्वस्थदेवतानाम् प्रकाशनम्

Revelation of the Deities Stationed on the Śrīcakra-Rāja-Ratha’s Sections

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपख्याने श्रीचक्रराजरथज्ञेयचक्ररथपर्वस्थदेवतानामप्रकाशनं नामैकोनविंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच किरिचक्ररथेन्द्रस्य पञ्चपर्वसमाश्रिताः / देवताश्च शृणु प्राज्ञ नाम यच्छृण्वतां जयः

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopakhyāne śrīcakrarājarathajñeyacakrarathaparvasthadevatānāmaprakāśanaṃ nāmaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ hayagrīva uvāca kiricakrarathendrasya pañcaparvasamāśritāḥ / devatāśca śṛṇu prājña nāma yacchṛṇvatāṃ jayaḥ

یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے اُتر بھاگ میں ہَیَگریو–اگستیہ سنواد کے للیتوپاکھیان میں ‘شری چکرراج رتھ (جسے جنیہ چکررتھ کہا گیا) کے پَرووں میں قائم دیوتاؤں کے ناموں کا پرکاشن’ نامی انیسواں ادھیائے۔ ہَیَگریو نے کہا—اے دانا، کیری چکررتھِندر کے پانچ پَرووں میں آشرِت دیوتاؤں کو سنو؛ جن کے نام سننے سے جے حاصل ہوتی ہے۔

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-समाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-प्रयोग)
śrī-brahmāṇḍa-mahāpurāṇein the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
śrī-brahmāṇḍa-mahāpurāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa + mahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन); समासः—बहुपद-तत्पुरुष (title)
uttarabhāgein the latter section
uttarabhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootuttara + bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुष (later/upper part)
hayagrīva-agastya-saṃvādein the dialogue between Hayagrīva and Agastya
hayagrīva-agastya-saṃvāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Roothayagrīva + agastya + saṃvāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुष (dialogue of Hayagrīva and Agastya)
lalita-upākhyānein the Lalitā episode
lalita-upākhyāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootlalitā + upākhyāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुष (episode of Lalitā)
śrīcakrarājarathajñeyacakrarathaparvasthadevatānāmaprakāśanamthe exposition of the names of the deities stationed in the ‘cakra-ratha’ known as the Śrīcakra royal chariot, in its sections
śrīcakrarājarathajñeyacakrarathaparvasthadevatānāmaprakāśanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśrīcakra + rājaratha + jñeya + cakraratha + parva + stha + devatā + nāma + prakāśana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); बहुपद-तत्पुरुषः (chapter-title compound)
nāmacalled/named
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormNaming particle (नाम-प्रयोग)
ekona-viṃśaḥnineteenth
ekona-viṃśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekona + viṃśati (संख्या-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); numeral adjective ‘nineteenth’ (lit. one-less-than-twenty)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
hayagrīvaḥHayagrīva
hayagrīvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothayagrīva (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
kiri-cakra-ratha-indrasyaof the lord of the Kiri-cakra chariot
kiri-cakra-ratha-indrasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootkiri + cakra + ratha + indra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुष (of the lord of the Kiri-cakra chariot)
pañca-parva-samāśritāḥresiding in the five sections
pañca-parva-samāśritāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpañca + parva + sam-ā-√śri (धातु) → samāśrita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Plural (बहुवचन); past passive participle (क्त) ‘samāśrita’; समासः—तत्पुरुष (pañca-parva = five sections)
devatāḥdeities
devatāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdevatā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय-बोधक)
śṛṇuhear
śṛṇu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√śru (धातु)
FormImperative (लोट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular (एकवचन)
prājñaO wise one
prājña:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootprājña (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative (सम्बोधन), Singular (एकवचन)
nāmaname
nāma:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnāman (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन)
yatwhich
yat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन); relative pronoun
śṛṇvatāmof those who listen
śṛṇvatām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Root√śru (धातु) → śṛṇvat (शतृ-कृदन्त प्रातिपदिक)
FormPresent active participle (शतृ), Genitive (षष्ठी), Plural (बहुवचन); ‘of those who are listening’
jayaḥvictory
jayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)