Previous Verse
Next Verse

Shloka 92

Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga

Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes

एकं दशशतं चैव सहस्रं चैव संख्याया / विज्ञेयमासहस्रं तु सहस्राणि दशायुतम्

ekaṃ daśaśataṃ caiva sahasraṃ caiva saṃkhyāyā / vijñeyamāsahasraṃ tu sahasrāṇi daśāyutam

گنتی میں ایک، دس، سو اور ہزار ہوتے ہیں۔ ‘اَسہسْر’ کو دس ہزار جانو؛ اور ‘دَشایُت’ کو دس ہزاروں کے دس، یعنی ایک لاکھ سمجھو۔

एकम्one
एकम्:
विधेय (Predicate nominal; in definition)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संख्यावाचक (numeral)
दश-शतम्ten hundreds (a thousand)
दश-शतम्:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootदश (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (numerical compound): ‘ten hundreds’ (=1000)
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphasis)
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphasis)
संख्यायाःof counting/numbering
संख्यायाः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
विज्ञेयम्is to be understood
विज्ञेयम्:
विधेय (Predicate; obligation/definition)
TypeVerb
Rootवि + ज्ञा (धातु) → विज्ञेय (कृदन्त, यत्/gerundive)
Formकृदन्त (Gerundive/यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (to be known/should be understood)
आ-सहस्रम्up to a thousand
आ-सहस्रम्:
परिमाण/अवधि (Limit/extent)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial): ‘up to a thousand’ (आ + सहस्रम्)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेष (contrast/emphasis)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
दश-अयुतम्ten ayutas (one hundred thousand)
दश-अयुतम्:
विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootदश (प्रातिपदिक) + अयुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास: ‘ten ayutas’ (ayuta=10,000; thus 100,000)