Shloka 181
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
अस्याधः पुनरप्यन्यः शीतस्तप इति स्मृतः / तृतीयः कालसूत्रः स्यान्महाहिर्विविधः स्मृतः
Transliteration
asyādhaḥ punarapyanyaḥ śītastapa iti smṛtaḥ / tṛtīyaḥ kālasūtraḥ syānmahāhirvividhaḥ smṛtaḥ
Translation
اس کے نیچے پھر ایک اور ہے جسے ‘شیت تپ’ کہا گیا ہے؛ تیسرا ‘کال سوترا’ ہے، اور ‘مہاہی’ بھی گوناگوں کہا گیا ہے۔
Word by Word
अस्यof this (one)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; सर्वनाम
अधःbelow
अधः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (below)
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति/पुनरावृत्त्यर्थक (again)
अपिalso
अपि:
Emphasis/Addition (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)
अन्यःanother
अन्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
शीत-तपःŚītatapa (cold-torment)
शीत-तपः:
Karta-sāmānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeNoun
Rootशीत (प्रातिपदिक) + तपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; कर्मधारयः (शीतं तपः = cold torment)
इतिthus (named)
इति:
Vākyasaṃbandha (उद्धरणचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)
स्मृतःis called
स्मृतः:
Karta-sāmānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Root√स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; भूतकाले कर्मणि कृदन्त (PPP: 'is called/remembered')
तृतीयःthe third
तृतीयः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
काल-सूत्रःKālasūtra
काल-सूत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + सूत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कालस्य सूत्रः)
स्यात्would be/is
स्यात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formविधिलिङ्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
महा-अहिःMahāhi (great serpent)
महा-अहिः:
Karta-sāmānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अहि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; कर्मधारयः (महान् अहिः)
विविधःvarious/manifold
विविधः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
स्मृतःis called
स्मृतः:
Karta-sāmānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Root√स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; भूतकाले कर्मणि कृदन्त