Shloka 145
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
ध्रुवाग्रमेतद्व्याख्यातं योजनग्राद्यथाश्रुतम् / अधोगतीनां वक्ष्यामि भूतानां स्थानकल्पनाम्
Transliteration
dhruvāgrametadvyākhyātaṃ yojanagrādyathāśrutam / adhogatīnāṃ vakṣyāmi bhūtānāṃ sthānakalpanām
Translation
دھرو کے اگلے حصّے کی یہ توضیح، جیسا سنا گیا ویسے یوجن کے پیمانے سمیت بیان ہوئی؛ اب میں ادھوگتی والے جانداروں کے مقامات کی ترتیب کہوں گا۔
Word by Word
ध्रुव-अग्रम्the forepart/top of Dhruva (Pole)
ध्रुव-अग्रम्:
Karma/Topic (कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुषार्थे (determinative: ‘ध्रुवस्य अग्रं’/‘ध्रुवम् अग्रं’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन
व्याख्यातम्explained
व्याख्यातम्:
Predicate (विधेय)
TypeVerb
Rootवि + आ + ख्या (धातु) → व्याख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘has been explained’
योजन-ग्रात्from the yojana-measure
योजन-ग्रात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक) + ग्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative; measure-term), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case, ablative), एकवचन — ‘from (the unit) yojana’
आदिand so on/beginning with
आदि:
Qualifier (विशेषणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्यय (indeclinable) used as suffix-like ‘etc./beginning with’
यथाas
यथा:
Manner (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb/conjunction)
श्रुतम्as heard (traditionally)
श्रुतम्:
Manner (प्रकार)
TypeAdjective
Rootश्रु (धातु) → श्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; adverbial sense ‘as heard/traditionally’
अधोगतीनाम्of the downward courses/paths
अधोगतीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअधो-गति (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावपूर्वक तत्पुरुष (‘अधः’ + ‘गति’), स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case, genitive), बहुवचन
वक्ष्यामिI shall describe
वक्ष्यामि:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (simple future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद
भूतानाम्of beings
भूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case, genitive), बहुवचन
स्थान-कल्पनाम्the arrangement/description of locations
स्थान-कल्पनाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक) + कल्पना (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative: ‘स्थानस्य कल्पना’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case, accusative), एकवचन