Shloka 104
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
तावच्छेषो ऽपि कालो ऽस्य तस्यान्ते प्रतितिष्ठते / पर एव परार्द्धश्च संख्यातः संख्याया मया
Transliteration
tāvaccheṣo 'pi kālo 'sya tasyānte pratitiṣṭhate / para eva parārddhaśca saṃkhyātaḥ saṃkhyāyā mayā
Translation
اس کا باقی رہ جانے والا زمانہ بھی اسی کے آخر میں ٹھہرتا ہے؛ اور ‘پَر’ اور ‘پَراردھ’ کی گنتی میں نے عددی ترتیب کے مطابق بیان کی ہے۔
Word by Word
तावत्so much; up to that extent
तावत्:
विशेषणम् (क्रियाविशेषण/अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/अवधि-वाचक (indeclinable of extent: 'so much/so long')
छेषःremainder
छेषः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
अपिalso; even
अपि:
सम्बन्ध/निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: 'also/even')
कालःtime
कालः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
अस्यof this; of him
अस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन
अन्तेat the end
अन्ते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन
प्रतितिष्ठतेstands; is established
प्रतितिष्ठते:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्ग: प्रति-; धातु: स्था → तिष्ठ (present stem)
परःhigher; supreme
परः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; विशेषण
एवindeed; only
एव:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle: 'indeed/only')
परार्द्धःparārdha (a very large number; 'higher half')
परार्द्धः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपर + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; तत्पुरुष-समास (परम् अर्द्धम् = 'higher half', technical large-number term)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
संख्यातःcounted; enumerated
संख्यातः:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeVerb
Rootसम् + ख्या (धातु)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि/भूतकृत्-प्रत्यय (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; उपसर्ग: सम्-
संख्यायाby enumeration; by counting
संख्याया:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental) एकवचन (Vedic/epic variant ending -या for -या); करण
मयाby me
मया:
कर्ता (Karta/Agent in passive sense)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया (3rd/Instrumental); एकवचन