Shloka 45
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
उपभोगासमर्थैश्च सद्योजातैः शरीरकैः / ते दृष्ट्वा तान्स्वयंभूतान्ब्रह्मव्याहारिणस्तदा
Transliteration
upabhogāsamarthaiśca sadyojātaiḥ śarīrakaiḥ / te dṛṣṭvā tānsvayaṃbhūtānbrahmavyāhāriṇastadā
Translation
نوزائیدہ جسموں کے سبب وہ لذتِ دنیا کے قابل نہ تھے۔ انہیں خودبخود پدید اور برہمی کلام بولتے دیکھ کر وہ اس وقت حیران رہ گئے۔
Word by Word
उपभोग-असमर्थैःwith (bodies) incapable of enjoyment
उपभोग-असमर्थैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootउपभोग (प्रातिपदिक) + असमर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (m.)/नपुंसकलिङ्गे (n.) (context: with bodies), तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), बहुवचनम् (Plural); तत्पुरुषः—'उपभोगे असमर्थ'
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
सद्यः-जातैःwith newly-born (ones)
सद्यः-जातैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसद्यः (अव्यय) + जात (कृदन्त-प्रातिपदिक; जन् धातोः क्त)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), बहुवचनम् (Plural); कर्मधारयः—'सद्यः जात'
शरीरकैःwith bodies
शरीरकैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशरीरक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे (n.), तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), बहुवचनम् (Plural)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (Plural)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive) — 'having seen'
तान्those (boys)
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (m.), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम् (Plural)
स्वयम्-भूतान्self-arisen, spontaneously born
स्वयम्-भूतान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस्वयम् (अव्यय) + भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक; भू धातोः क्त)
Formपुंलिङ्गे (m.), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम् (Plural); अव्ययीभावः—'स्वयमेव भूत'
ब्रह्म-व्याहारिणःspeakers/utterers of Brahman (Vedic utterance)
ब्रह्म-व्याहारिणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + व्याहारिन् (कृदन्त-प्रातिपदिक; वि-आ-हृ धातोः णिनि)
Formपुंलिङ्गे (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (Plural); तत्पुरुषः—'ब्रह्म व्याहरन्ति'
तदाthen
तदा:
Kala (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)