Shloka 40
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
गृहीत्वा तां पिता कन्यां जगाम ब्रह्मणो ऽतिके / वैराजस्थमुपासीनं धर्मेण च भवेन च
Transliteration
gṛhītvā tāṃ pitā kanyāṃ jagāma brahmaṇo 'tike / vairājasthamupāsīnaṃ dharmeṇa ca bhavena ca
Translation
وہ بیٹی کو ساتھ لے کر باپ برہما کے قریب گیا۔ وہاں ویرَاج آسن پر بیٹھے برہما، دھرم اور بھو (شیو) کے ساتھ پوجے جا رہے تھے۔
Word by Word
गृहीत्वाhaving taken
गृहीत्वा:
पूर्वकाल (Prior action; adverbial)
TypeVerb
Root√ग्रह् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having taken’
ताम्her
ताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; accusative singular
पिताthe father
पिता:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; nominative singular
कन्याम्(his) daughter
कन्याम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular (appositional to ‘ताम्’)
जगामwent
जगाम:
कर्ता (Karta; action)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; parasmaipada
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive singular
अतिकेnear (him)
अतिके:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootअतिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative singular (‘near’)
वैराजस्थम्situated in (the realm) Vairāja
वैराजस्थम्:
विशेषण (Adjectival to ‘उपासीनम्’)
TypeAdjective
Rootवैराज + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ‘वैराजे स्थः’ (located in Vairāja)
उपासीनम्seated
उपासीनम्:
कर्म (Karma; object described—Brahmā)
TypeAdjective
Rootउप + √आस् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त/शतृ (present participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘sitting/attending’
धर्मेणwith Dharma
धर्मेण:
सह/करण (Instrument/association)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; instrumental singular
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
भवेनwith Bhava (Śiva)
भवेन:
सह/करण (Instrument/association)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; instrumental singular
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)