Shloka 33
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
मन्वन्तराधिकारेषु वर्त्तन्ते ऽत्र सकृत्सकृत् / विनिवृत्ताधिकारास्ते महार्लोकं समाश्रिताः
Transliteration
manvantarādhikāreṣu varttante 'tra sakṛtsakṛt / vinivṛttādhikārāste mahārlokaṃ samāśritāḥ
Translation
وہ یہاں منونتر کے اختیارات میں بار بار سرگرم رہتے ہیں۔ جب اختیار سے فارغ ہوتے ہیں تو مہَرلوک کا سہارا لیتے ہیں۔
Word by Word
मन्वन्तर-अधिकारेषुin the offices/periods of the Manvantaras
मन्वन्तर-अधिकारेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक) + अधिकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (मन्वन्तरस्य अधिकारः)
वर्तन्तेthey proceed/continue
वर्तन्ते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद
अत्रhere
अत्र:
देशाधिकरण (Locative adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
सकृत्once
सकृत्:
कालाधिकरण (Temporal adjunct)
TypeIndeclinable
Rootसकृत् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
सकृत्again/once more
सकृत्:
कालाधिकरण (Temporal adjunct)
TypeIndeclinable
Rootसकृत् (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (repetition)
विनिवृत्त-अधिकाराःthose whose authority has ceased
विनिवृत्त-अधिकाराः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeAdjective
Rootविनिवृत्त (कृदन्त; नि+वृत्) + अधिकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; कर्मधारय-समास (विनिवृत्तः अधिकारः येषाम्/ये)
तेthey
ते:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
महार्-लोकम्the great world (exalted realm)
महार्-लोकम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमहार् (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारय-समास (महान् लोकः)
समाश्रिताःhaving resorted to
समाश्रिताः:
कर्ता-विशेषण (Predicate adjective of subject)
TypeAdjective
Rootसम्+आ+श्रि (धातु) → समाश्रित (कृदन्त; भूतकृदन्त/क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle)