Shloka 200
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
आभूतसंप्लवात्तस्माद्भवः संसार उच्यते / यथा सर्वाणि भूतानां जायन्ते वर्षणेष्विह
Transliteration
ābhūtasaṃplavāttasmādbhavaḥ saṃsāra ucyate / yathā sarvāṇi bhūtānāṃ jāyante varṣaṇeṣviha
Translation
بھوتوں کے سمپلو (پرلَے) تک جو مسلسل بہاؤ ہے، اسی کو ‘بھَو’ یعنی ‘سنسار’ کہا جاتا ہے؛ جیسے یہاں بارش کے موسم میں سب بھوت پیدا ہوتے ہیں۔
Word by Word
ā-bhūta-saṃplavātfrom (the time) up to the dissolution/flood of beings
ā-bhūta-saṃplavāt:
Hetu (हेतुः) / Apādāna (अपादानम्)
TypeNoun
Rootā (उपसर्ग) + bhūta (प्रातिपदिक) + saṃplava (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः (adverbial): आ + भूतसंप्लव (up to the inundation of beings); पुंलिङ्ग (Masculine), पञ्चमी विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular)
tasmāttherefore / from that
tasmāt:
Hetu (हेतुः) / Apādāna (अपादानम्)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (Masculine/Neuter), पञ्चमी विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular); सर्वनाम
bhavaḥbecoming / existence
bhavaḥ:
Karta (कर्ता) (ucyate इत्यस्य)
TypeNoun
Rootbhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
saṃsāraḥcycle of transmigration
saṃsāraḥ:
Karta (कर्ता) (ucyate इत्यस्य) / Samānādhikaraṇa
TypeNoun
Rootsaṃsāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); (bhavaḥ इत्यस्य समानाधिकरणम्)
ucyateis called
ucyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु) (वच्)
Formलट् लकार (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)
yathājust as
yathā:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formउपमानार्थक अव्यय (as/just as)
sarvāṇiall
sarvāṇi:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विशेषणम् (bhūtānām/jāyante इत्यस्य कर्तृपदम्)
bhūtānāmof beings
bhūtānām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
jāyanteare born / arise
jāyante:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√jan (धातु) (जन्)
Formलट् लकार (Present), आत्मनेपद (Ātmanepada), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
varṣaṇeṣuin the rains / in rainy seasons
varṣaṇeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootvarṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन (Plural)
ihahere
iha:
Adhikaraṇa (अधिकरणम्) / Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशार्थक अव्यय (adverb: here)