Shloka 177
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
प्रच्छाद्यति महीमेतामर्णवाख्यं तु तज्जलम् / आभाति यस्मात्तद्भाभिर्भाशब्दो व्याप्तिदीप्तिषु
Transliteration
pracchādyati mahīmetāmarṇavākhyaṃ tu tajjalam / ābhāti yasmāttadbhābhirbhāśabdo vyāptidīptiṣu
Translation
وہی پانی اس زمین کو ڈھانپ لیتا ہے، اسی لیے اسے ‘ارṇو’ کہا جاتا ہے؛ اور وہ اپنی شعاعوں سے چمکتا ہے، لہٰذا ‘بھا’ کا لفظ وسعت اور درخشندگی کے معنی میں آتا ہے۔
Word by Word
प्रच्छाद्यतिcovers
प्रच्छाद्यति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र-छद् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘covers’
महीम्the earth
महीम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; object
एताम्this
एताम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; demonstrative adjective qualifying ‘महीम्’
अर्णव-आख्यम्named ‘ocean’
अर्णव-आख्यम्:
विशेषण (Predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootअर्णव (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष ‘arṇavasya ākhya’; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; predicate/attribute of ‘तत् जलम्’ ‘named ocean’
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
तत्that
तत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; demonstrative qualifying ‘जलम्’
जलम्water
जलम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; subject of ‘प्रच्छाद्यति’
आभातिshines; appears
आभाति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootआ-भा (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘shines/appears’
यस्मात्because/from which
यस्मात्:
अपादान (Apādāna/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative ‘from which/because’
तद्-भाभिःby its rays/splendors
तद्-भाभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भा (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (demonstrative + noun) ‘those splendors/rays’; स्त्रीलिङ्गे, तृतीया (3rd), बहुवचन; instrumental ‘by its rays’
भा-शब्दःthe word ‘bhā’
भा-शब्दः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभा (प्रातिपदिक) + शब्द (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष ‘bhāyāḥ śabdaḥ’ (word ‘bhā’); पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; subject (metalinguistic)
व्याप्ति-दीप्तिषुin (meanings of) pervasion and brightness
व्याप्ति-दीप्तिषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootव्याप्ति (प्रातिपदिक) + दीप्ति (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी (7th), बहुवचन; locative plural ‘in (the senses of) pervasion and brightness’