Shloka 174
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
अथांभसऽऽवृते लोके प्राहुरेकार्मवं बुधाः / अथ भूमिर्जलं खं च वायुश्चैकार्मवे तदा
Transliteration
athāṃbhasa''vṛte loke prāhurekārmavaṃ budhāḥ / atha bhūmirjalaṃ khaṃ ca vāyuścaikārmave tadā
Translation
جب سارا عالم پانی سے ڈھک جائے تو دانا اسے ‘ایکارṇو’ کہتے ہیں؛ اس وقت زمین، پانی، آکاش اور ہوا—سب اسی ایکارṇو میں ہوتے ہیں۔
Word by Word
अथthen
अथ:
सम्बन्ध/निपात (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (sequence marker)
अम्भसाby water
अम्भसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootअम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; instrumental ‘with/by water’
आवृतेcovered
आवृते:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeAdjective
Rootआ-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; agreeing with ‘लोके’ in locative absolute sense ‘when the world is covered’
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; locative ‘in the world’
प्राहुःthey declare
प्राहुः:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र-आह्/अह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; ‘they said/declare’
एकार्मवम्Ekārṇava (single ocean)
एकार्मवम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootएकार्मव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; object of ‘प्राहुः’
बुधाःthe wise (sages)
बुधाः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; subject
अथthen
अथ:
सम्बन्ध/निपात (Connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक
भूमिःearth
भूमिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; subject (elliptical ‘was/exists’)
जलम्water
जलम्:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; coordinated subject
खम्sky/space
खम्:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; coordinated subject
चand
च:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
वायुःwind
वायुः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; coordinated subject
चand
च:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एकार्मवेin the Ekārṇava
एकार्मवे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootएकार्मव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; locative ‘in Ekārṇava’
तदाat that time
तदा:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)