Shloka 151
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
समुद्रेभ्यो नदीभ्यश्च पातालेभ्यश्च सर्वशः / पिबत्यपः समिद्धो ऽग्निः पृथिवीमाश्रितो ज्वलन्
Transliteration
samudrebhyo nadībhyaśca pātālebhyaśca sarvaśaḥ / pibatyapaḥ samiddho 'gniḥ pṛthivīmāśrito jvalan
Translation
زمین کو سہارا دے کر بھڑکتا ہوا بھڑکایا گیا آگ سمندروں، دریاؤں اور پاتالوں سے بھی ہر طرف کا پانی پی جاتا ہے۔
Word by Word
समुद्रेभ्यःfrom the oceans
समुद्रेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), बहुवचन; ablative plural
नदीभ्यःfrom the rivers
नदीभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), बहुवचन; ablative plural
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
पातालेभ्यःfrom the nether regions
पातालेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), बहुवचन; ablative plural
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
सर्वशःfrom all sides, entirely
सर्वशः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/सर्वतोभावे ‘in every way/from all sides’
पिबतिdrinks
पिबति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; present 3rd sg
अपःwaters
अपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (बहुवचनान्त), द्वितीया, बहुवचन; accusative plural
समिद्धःkindled, blazing
समिद्धः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्+इध् (धातु) → समिद्ध (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; past passive participle ‘kindled’
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular
आश्रितःresting on, having taken refuge in
आश्रितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ+श्रि (धातु) → आश्रित (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; past active participle (क्त) ‘having resorted to’
ज्वलन्burning
ज्वलन्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्वल् (धातु) → ज्वलत् (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ) present participle