Shloka 4
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
बाष्कलिः शोकपाणिश्च नैलः पैलो ऽलकस्तथा / पन्नगाः पक्षगन्ताश्च षडशीतिः श्रुतर्षयः
Transliteration
bāṣkaliḥ śokapāṇiśca nailaḥ pailo 'lakastathā / pannagāḥ pakṣagantāśca ṣaḍaśītiḥ śrutarṣayaḥ
Translation
باشکلی، شوک پانی، نَیل، پَیل اور اَلَک؛ نیز پَنّگ اور پَکش گنت—یہ سب ملا کر چھیاسی شُرُت رِشی ہیں۔
Word by Word
बाष्कलिःBāṣkali (a sage)
बाष्कलिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootबाष्कलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
शोकपाणिःŚokapāṇi (a sage; 'having sorrow as (his) hand')
शोकपाणिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशोक + पाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (Genitive determinative): शोकस्य पाणिः
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
नैलःNaila (a sage)
नैलः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पैलःPaila (a sage)
पैलः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अलकःAlaka (a sage)
अलकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअलक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तथाlikewise/also
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): 'in like manner/also'
पन्नगाःPannagas (sages named Pannaga / 'serpents')
पन्नगाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपन्नग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Plural)
पक्षगन्ताःPakṣagantās (a group/name; 'those who go to the side/wing')
पक्षगन्ताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपक्ष + गन्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष: पक्षं गच्छन्ति इति (those who go to the wing/side)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
षडशीतिःeighty-six
षडशीतिः:
Visheshana (विशेषण/Quantifier)
TypeNoun
Rootषड् + अशीतिः (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (numeral compound): 86
श्रुतर्षयःśruti-sages (learned seers)
श्रुतर्षयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootश्रुत + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय: श्रुताः ऋषयः (sages learned in śruti)