Previous Verse

Shloka 38

Bhūtasarga-Prakaraṇa

Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat

अबुद्धिपूर्वः प्रथमः प्रादुर्भूतस्तडिद्यथा / एतद्धिरण्यगर्भस्य चन्म यो वेत्ति तत्त्वतः / आयुष्मान्कीर्तिमान्धन्यः प्रज्ञावांश्च न संशयः

abuddhipūrvaḥ prathamaḥ prādurbhūtastaḍidyathā / etaddhiraṇyagarbhasya canma yo vetti tattvataḥ / āyuṣmānkīrtimāndhanyaḥ prajñāvāṃśca na saṃśayaḥ

وہ پہلا ظہور عقل سے پہلے بجلی کی مانند ہوا؛ جو ہِرَنیہ گربھ کے اس جنم کو حقیقتاً جان لے، وہ دراز عمر، نامور، بابرکت اور دانا ہوتا ہے—بے شک۔

abuddhi-pūrvaḥnot preceded by intellect
abuddhi-pūrvaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-buddhi + pūrva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular); बहुव्रीहिः ‘यस्य बुद्धिः न (अस्ति) सः/बुद्धिपूर्वकः न’ (one not preceded by intellect)
prathamaḥfirst
prathamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprathama (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
prādurbhūtaḥmanifested/appeared
prādurbhūtaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprādur-√bhū (भू धातु) + kta (क्त) (कृदन्त)
FormKta-participle, Puṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
taḍitlightning
taḍit:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Roottaḍit (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (Feminine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular) (used in comparison)
yathāas/like
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
FormUpamā-avyaya (comparative indeclinable: as/like)
etatthis
etat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootetad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (pronoun), Napuṃsakaliṅga (Neuter), Dvitīyā vibhakti (Accusative/2nd), Ekavacana (Singular)
hiraṇyagarbhasyaof Hiraṇyagarbha
hiraṇyagarbhasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roothiraṇya + garbha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Ṣaṣṭhī vibhakti (Genitive/6th), Ekavacana (Singular); तत्पुरुषः (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रवृत्ति) ‘हिरण्यः गर्भः’ (name)
janmabirth/origin
janma:
Karma (कर्म) (apposition to etat)
TypeNoun
Rootjanman (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga (Neuter), Dvitīyā vibhakti (Accusative/2nd), Ekavacana (Singular)
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
FormRelative pronoun, Puṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
vettiknows
vetti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vid (विद् धातु)
FormLaṭ-lakāra (Present), Parasmaipada, Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana (Singular)
tattvataḥtruly/in essence
tattvataḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Roottattvatas (अव्यय; from tattva)
FormAvyaya (adverb), ‘in reality/according to truth’
āyuṣmānlong-lived
āyuṣmān:
Karta (कर्ता) (predicate)
TypeAdjective
Rootāyuṣmant (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
kīrtimānfamous
kīrtimān:
Karta (कर्ता) (predicate)
TypeAdjective
Rootkīrtimat (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
dhanyaḥfortunate/blessed
dhanyaḥ:
Karta (कर्ता) (predicate)
TypeAdjective
Rootdhanya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
prajñāvānwise/intelligent
prajñāvān:
Karta (कर्ता) (predicate)
TypeAdjective
Rootprajñāvat (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
nanot/no
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNiṣedha-nipāta (negation particle)
saṃśayaḥdoubt
saṃśayaḥ:
Karta (कर्ता) (in ‘there is no doubt’)
TypeNoun
Rootsaṃśaya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)