Shloka 32
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
आपो दशगुणे नैव तेजसा बाह्यतो वृताः / तेजो दशगुणेनैव बाह्यतो वायुना वृतम्
Transliteration
āpo daśaguṇe naiva tejasā bāhyato vṛtāḥ / tejo daśaguṇenaiva bāhyato vāyunā vṛtam
Translation
آب کا تَتْو باہر سے دس گنا تَیجَس سے گھِرا ہے؛ اور تَیجَس بھی باہر سے دس گنا وایو تَتْو سے گھِرا ہے۔
Word by Word
आपःwaters
आपः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
दशगुणेin tenfold (measure)
दशगुणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeAdjective
Rootदश-गुण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative): दश (ten) + गुण (fold); नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); (तेजसा) इत्यस्य विशेषणम्—‘दशगुणे (तेजसि)’ इत्यर्थः
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
तेजसाby fire/energy (tejas)
तेजसा:
करण (Karaṇa/Instrumental)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
बाह्यतःfrom outside; externally
बाह्यतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootबाह्यतः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), देशवाचक (spatial)
वृताःare covered/enclosed
वृताः:
विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootवृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); आपः इत्यस्य विधेयम्
तेजःfire/tejas
तेजः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
दशगुणेनby tenfold (measure)
दशगुणेन:
करण (Karaṇa/Instrumental)
TypeAdjective
Rootदश-गुण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: दश + गुण; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
बाह्यतःexternally
बाह्यतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootबाह्यतः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), देशवाचक (spatial)
वायुनाby wind
वायुना:
करण (Karaṇa/Instrumental)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
वृतम्is covered/enclosed
वृतम्:
विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootवृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); तेजः इत्यस्य विधेयम्