Shloka 9
Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam
Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta
Devanagari script
न जरा बाधते तत्र न म्रियन्ते च ते ऽचिरात् / मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्
Transliteration
na jarā bādhate tatra na mriyante ca te 'cirāt / madhyamaṃ yanmayā proktaṃ nāmnā varṣamilāvṛtam
Translation
وہاں بڑھاپا انہیں ستاتا نہیں اور وہ جلدی موت کو بھی نہیں پہنچتے۔ جو درمیانی ورش میں نے بیان کیا ہے، اس کا نام ‘اِلاوِرت’ ہے۔
Word by Word
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
जराold age
जरा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
बाधतेafflicts
बाधते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootबाध् (धातु)
Formलट् (वर्तमान); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक — ‘there’
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
म्रियन्तेdie
म्रियन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमृ (धातु)
Formलट् (वर्तमान); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
अचिरात्soon/quickly
अचिरात्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअचिरात् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb) — ‘soon/quickly’
मध्यमम्middle/central
मध्यमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; (here as predicate/attribute to varṣam)
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
मयाby me
मया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग; तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम
प्रोक्तम्said/declared
प्रोक्तम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘said/declared’
नाम्नाby name/as (its) name
नाम्ना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd), एकवचन
वर्षम्region/varṣa
वर्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
इलावृतम्Ilāvṛta (name of the varṣa)
इलावृतम्:
Samjna (संज्ञा/नाम)
TypeNoun
Rootइलावृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (इला + आवृत) (नामधेय)