Next Verse

Shloka 1

Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam

Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta

इति श्रीब्रदृमहापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे भारतवर्मतं नाम षोडशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः यच्च किंपुरुषं वर्षं हरिवर्षं तथैव च / आचक्ष्व नो यथातत्त्वं कीर्त्तितं भारतं त्वया

iti śrībradṛmahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde bhāratavarmataṃ nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ yacca kiṃpuruṣaṃ varṣaṃ harivarṣaṃ tathaiva ca / ācakṣva no yathātattvaṃ kīrttitaṃ bhārataṃ tvayā

یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے وایو پروکت پورو بھاگ کے دوسرے انوشنگ پاد میں ‘بھارت ورمت’ نام سولہواں ادھیائے۔ رشیوں نے کہا— کِمپورُش ورش اور ہری ورش کی حقیقت بھی ہمیں بتائیے؛ آپ نے بھارت ورش کا بیان کیا ہے۔

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; quotation/closure particle (इति-प्रयोग)
śrī-bradṛmaha-purāṇein the Śrī Bradṛmaha Purāṇa
śrī-bradṛmaha-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootśrī + bradṛmaha + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; locative of text-title
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + ukta (कृदन्त; √vac वच्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; qualifying the Purāṇa
pūrva-bhāgein the former part
pūrva-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; section-locative
dvitīyein the second
dvitīye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ordinal qualifying pāda/bhāga
anuṣaṅga-pādein the Anuṣaṅga pāda
anuṣaṅga-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanuṣaṅga + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; subdivision-locative
bhārata-varmataṃ(called) ‘Bhārata-varmata’
bhārata-varmataṃ:
Vishaya (विषय/Topic)
TypeNoun
Rootbhārata + varmata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; chapter-title phrase
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/Naming)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; नाम-शब्दः as naming particle
ṣoḍaśaḥsixteenth
ṣoḍaśaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣoḍaśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ordinal ‘sixteenth’ qualifying adhyāyaḥ
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ṛṣayaḥthe sages
ṛṣayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ūcuḥsaid
ūcuḥ:
Kriya (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन; parasmaipada
yatwhich
yat:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; correlating with ‘tat’ implied
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
kiṃpuruṣamKiṃpuruṣa (region)
kiṃpuruṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkiṃpuruṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
varṣamthe varṣa (land)
varṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; apposition to kiṃpuruṣam
hari-varṣamHari-varṣa
hari-varṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roothari + varṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
tathālikewise
tathā:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; adverb
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; emphatic particle
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
ācakṣvatell (explain)
ācakṣva:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√cakṣ (चक्ष् धातु)
Formलोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
naḥto us
naḥ:
Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6th/षष्ठी) बहुवचन; enclitic ‘our/to us’ (genitive/dative sense)
yathā-tattvamas it truly is
yathā-tattvam:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā + tattva (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; adverbial accusative sense ‘according to reality’
kīrtitamdescribed/mentioned
kīrtitam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkīrtita (कृदन्त; √kīrt/√kṛt? from √kīrt ‘to praise/mention’)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; predicate/qualifier of bhāratam
bhāratamBhārata (the land/region)
bhāratam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhārata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
tvayāby you
tvayā:
Karana (करण/Agent-instrumental)
TypeNoun
Roottvad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन