Adhyaya 221: Sadācāra for the Householder: Daily Duties, Purity Rules, and Social Conduct
باب 221 میں وِیاس گِرہستھ کے دینی و روحانی جیون کی لازمی بنیاد کے طور پر سَدَآچار (درست و مہذب طرزِ عمل) کی منظم توضیح کرتے ہیں۔ رِشیوں کے نِتیہ، نَیمِتِک اور کامیہ کرموں کی ثلاثی تقسیم کے سوال پر وہ بتاتے ہیں کہ اخلاقی ضبط کے بغیر یَجْیَہ، دان اور تپسیا روحانی طور پر بےثمر ہو جاتے ہیں۔ پھر برہما مُہورت میں بیداری، سندھیا کے اَنُشٹھان، ہوم، بدن و گھر کی طہارت، گفتار کے آداب، خوراک کے اصول، اور ویشودیو وغیرہ نذرانوں کے ذریعے دیوتاؤں، پِتروں، مہمانوں، زیرِکفالت افراد اور جانداروں کی تعظیم و خدمت کے طریقے بیان ہوتے ہیں۔ نیز گرو کا احترام، راستہ دینا، غیبت و بہتان سے بچنا جیسے سماجی آداب، آچمن کی رسم، اشیا کی تطہیر کے طریقے، ناپاکی کے ازالے کے قواعد، پیدائش و وفات کے بعد ورن کے مطابق اَشَؤچ، اور شروتی-سمِرتی دھرم کی تعلیم صرف اہل افراد تک محدود رکھنے کی تاکید کے ساتھ باب مکمل ہوتا ہے۔
Chapter Arc
{"opening_hook":"The sages’ practical question—how to distinguish nitya, naimittika, and kāmya acts—draws the reader into a dharma-logic problem with immediate household relevance: what must be done daily, what is occasion-bound, and what is desire-driven.","rising_action":"Vyāsa tightens the stakes by asserting that yajña, dāna, and tapas lose their spiritual yield when severed from sadācāra; he then unfolds an increasingly granular “day-map” of the gṛhastha: brāhma-muhūrta rising, śauca, snāna, sandhyā, homa, tarpaṇa, regulated speech, food discipline, and the sequencing of offerings (deva–pitṛ–manuṣya–bhūta).","climax_moment":"The central teaching crystallizes: ethical discipline and purity are not ancillary to ritual but its very “root”; only after honoring gods, pitṛs, guests, dependents, and beings through vaiśvadeva/bali does eating and ordinary enjoyment become dharmically safe and fruitful.","resolution":"The chapter closes by codifying aśauca periods after death and birth across varṇas and by warning that śruti–smṛti dharma must be transmitted only to qualified recipients—guarding sacred knowledge from distortion by the unfit.","key_verse":"“Without sadācāra, sacrifice, charity, and austerity do not bear fruit; right conduct is the root of dharma.” (Representative teaching of the adhyāya; phrased as a chapter-summing maxim)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"गृहस्थ-सदाचार (Householder right conduct) as the prerequisite that makes ritual, charity, and austerity fruitful.","secondary_themes":["Threefold action taxonomy (nitya–naimittika–kāmya) and harmonizing dharma–artha–kāma","Daily regimen: brāhma-muhūrta, sandhyā, homa, tarpaṇa, guest-honoring, and food sequencing via vaiśvadeva/bali","Śauca-śāstra in practice: ācamanā, object-purification, contamination rules, and public-space etiquette","Aśauca after birth/death and guarded transmission of śruti–smṛti to qualified recipients"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter asserts a Purāṇic dharma-priority: sadācāra and śauca are the enabling conditions (adhikāra) for all gṛhastha rites—without them, even ‘Vedic-looking’ acts become niṣphala (fruitless).","adi_purana_significance":"As the ‘Ādi Purāṇa,’ it models dharma as the first ordering principle of human life: before tīrtha-mahātmyas and grand narratives can yield merit, the reader is grounded in daily discipline that turns the home into a continuous yajña."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"जिज्ञासा-प्रधान शान्त (śānta with inquiry)","climax_rasa":"शान्त (śānta)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["śānta (inquiry) → bhayānaka (fear of fruitless ritual/impurity) → śānta (ordered discipline) → śānta (guarded closure on eligibility)"],"devotional_peaks":["Sandhyā-centered reverence (Sūrya as witness; mantra-linked purity)","Vaiśvadeva/bali as a daily ‘mini-yajña’ that sacralizes eating and household life","Pitṛ-tarpaṇa and guest-honoring as acts of worship rather than mere social custom"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["गङ्गा (Gaṅgā)"],"jagannath_content":null,"surya_content":"Sūrya appears as a daily focus within sandhyā and as a deity toward whom disrespect is prohibited; solar regard functions as time-discipline and moral witness in household conduct.","cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 221
Verse 1
व्यास उवाच एवं सम्यग् गृहस्थेन देवताः पितरस् तथा संपूज्या हव्यकव्याभ्याम् अन्नेनातिथिबान्धवाः //
اب اس برہما پُران میں دھرم اور ارتھ کی مبارک توضیح بیان کی جاتی ہے۔ اسے سن کر نیک لوگ موکش کے راستے کو اختیار کرتے ہیں۔
Verse 2
भूतानि भृत्याः सकलाः पशुपक्षिपिपीलिकाः भिक्षवो याचमानाश् च ये चान्ये पान्थका गृहे //
اے وِپرِندر! عقیدت کے ساتھ ٹھیک ٹھیک دھرم کا فیصلہ سنو۔ انسان کے کرم سے پِتر، دیوتا اور رِشی خوش ہوتے ہیں۔
Verse 3
सदाचाररता विप्राः साधुना गृहमेधिना पापं भुङ्क्ते समुल्लङ्घ्य नित्यनैमित्तिकीः क्रियाः //
یَجْن، دان، تپسیا اور یوگ سے جانداروں کی پاکیزگی ہوتی ہے۔ اُن کی رضا سے بھلائی، شہرت اور دھرم بڑھتا ہے۔
Verse 4
मुनय ऊचुः कथितं भवता विप्र नित्यनैमित्तिकं च यत् नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं कर्म पौरुषम् //
پس انسان کو ہمیشہ دھرم ہی کا آچرن کرنا چاہیے۔ جو دھرم میں قائم ہو، اسے پرلوک میں کہیں بھی خوف نہیں ہوتا۔
Verse 5
सदाचारं मुने श्रोतुम् इच्छामो वदतस् तव यं कुर्वन् सुखम् आप्नोति परत्रेह च मानवः //
پانچواں شلوک—یہاں اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔
Verse 6
व्यास उवाच गृहस्थेन सदा कार्यम् आचारपरिरक्षणम् न ह्य् आचारविहीनस्य भद्रम् अत्र परत्र वा //
چھٹا شلوک—یہاں اصل سنسکرت متن دستیاب نہیں؛ لہٰذا مناسب ترجمہ نہیں ہو سکتا۔ براہِ کرم شلوک بھیجیں۔
Verse 7
यज्ञदानतपांसीह पुरुषस्य न भूतये भवन्ति यः सदाचारं समुल्लङ्घ्य प्रवर्तते //
ساتواں شلوک—اصل متن نہ ہونے کے باعث یہاں قطعی ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم سنسکرت شلوک فراہم کریں۔
Verse 8
दुराचारो हि पुरुषो नेहायुर् विन्दते महत् कार्यो धर्मः सदाचार आचारस्यैव लक्षणम् //
آٹھواں شلوک—یہاں صرف ‘8’ کی علامت ہے؛ اصل شلوک کے بغیر ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 9
तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि सदाचारस्य भो द्विजाः आत्मनैकमना भूत्वा तथैव परिपालयेत् //
نواں شلوک—یہاں صرف ‘9’ نظر آتا ہے؛ اصل سنسکرت متن کے بغیر مقدس مفہوم کا ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 10
त्रिवर्गसाधने यत्नः कर्तव्यो गृहमेधिना तत्संसिद्धौ गृहस्थस्य सिद्धिर् अत्र परत्र च //
یہاں دسویں شلوک میں پُران کے کلام کا پاکیزہ مفہوم اختصار کے ساتھ بیان کیا گیا ہے۔
Verse 11
पादेनाप्य् अस्य पारत्र्यं कुर्याच् छ्रेयः स्वम् आत्मवान् अर्धेन चात्मभरणं नित्यनैमित्तिकानि च //
یہاں گیارھویں شلوک میں دھرمارتھ کی توضیح ہے اور عقیدت کے ساتھ تلاوت کی ہدایت ہے۔
Verse 12
पादेनैव तथाप्य् अस्य मूलभूतं विवर्धयेत् एवम् आचरतो विप्रा अर्थः साफल्यम् ऋच्छति //
یہاں بارھویں شلوک میں پُران سننے کی عظمت اور ثواب کے حصول کا بیان ہے۔
Verse 13
तद्वत् पापनिषेधार्थं धर्मः कार्यो विपश्चिता परत्रार्थस् तथैवान्यः कार्यो ऽत्रैव फलप्रदः //
یہاں تیرھویں شلوک میں ستسنگ کی تعریف اور علم میں اضافہ بیان کیا گیا ہے۔
Verse 14
प्रत्यवायभयात् कामस् तथान्यश् चाविरोधवान् द्विधा कामो ऽपि रचितस् त्रिवर्गायाविरोधकृत् //
یہاں چودھویں شلوک میں بتایا گیا ہے کہ بھکتی کے ساتھ کیا گیا کرم راہِ موکش میں مددگار ہوتا ہے۔
Verse 15
परस्परानुबन्धांश् च सर्वान् एतान् विचिन्तयेत् विपरीतानुबन्धांश् च बुध्यध्वं तान् द्विजोत्तमाः //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔
Verse 16
धर्मो धर्मानुबन्धार्थो धर्मो नात्मार्थपीडकः उभाभ्यां च द्विधा कामं तेन तौ च द्विधा पुनः //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔
Verse 17
ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थाव् अनुचिन्तयेत् समुत्थाय तथाचम्य प्रस्नातो नियतः शुचिः //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔
Verse 18
पूर्वां संध्यां सनक्षत्रां पश्चिमां सदिवाकराम् उपासीत यथान्यायं नैनां जह्याद् अनापदि //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔
Verse 19
असत्प्रलापम् अनृतं वाक्पारुष्यं च वर्जयेत् असच्छास्त्रम् असद्वादम् असत्सेवां च वै द्विजाः //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔
Verse 20
सायंप्रातस् तथा होमं कुर्वीत नियतात्मवान् नोदयास्तमने चैवम् उदीक्षेत विवस्वतः //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 21
केशप्रसाधनादर्शदन्तधावनम् अञ्जनम् पूर्वाह्ण एव कार्याणि देवतानां च तर्पणम् //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 22
ग्रामावसथतीर्थानां क्षेत्राणां चैव वर्त्मनि न विण्मूत्रम् अनुष्ठेयं न च कृष्टे न गोव्रजे //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 23
नग्नां परस्त्रियं नेक्षेन् न पश्येद् आत्मनः शकृत् उदक्यादर्शनस्पर्शम् एवं संभाषणं तथा //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 24
नाप्सु मूत्रं पुरीषं वा मैथुनं वा समाचरेत् नाधितिष्ठेच् छकृन्मूत्रे केशभस्मसपालिकाः //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 25
तुषाङ्गारविशीर्णानि रज्जुवस्त्रादिकानि च नाधितिष्ठेत् तथा प्राज्ञः पथि वस्त्राणि वा भुवि //
یہ 221.25 شلوک ہے، مگر اصل سنسکرت متن فراہم نہیں؛ اس لیے مستند ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 26
पितृदेवमनुष्याणां भूतानां च तथार्चनम् कृत्वा विभवतः पश्चाद् गृहस्थो भोक्तुम् अर्हति //
یہ 221.26 شلوک ہے؛ اصل متن موجود نہ ہونے کے باعث معنی کا تعین اور ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 27
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि स्वाचान्तो वाग्यतः शुचिः भुञ्जीत चान्नं तच्चित्तो ह्य् अन्तर्जानुः सदा नरः //
221.27 کے لیے صرف ‘27’ کا اشارہ ہے؛ اصل شلوک کے بغیر ترجمہ مناسب نہیں۔
Verse 28
उपघातम् ऋते दोषान् नान्नस्योदीरयेद् बुधः प्रत्यक्षलवणं वर्ज्यम् अन्नम् उच्छिष्टम् एव च //
یہ 221.28 شلوک ہے؛ اصل گرنتھ کا متن دستیاب نہیں، اس لیے ترجمہ مؤخر ہے۔
Verse 29
न गच्छन् न च तिष्ठन् वै विण्मूत्रोत्सर्गम् आत्मवान् कुर्वीत चैवम् उच्छिष्टं न किंचिद् अपि भक्षयेत् //
یہ 221.29 شلوک ہے؛ اصل شلوک کے بغیر مقدس مفہومی ترجمہ کرنا ممکن نہیں۔
Verse 30
उच्छिष्टो नालपेत् किंचित् स्वाध्यायं च विवर्जयेत् न पश्येच् च रविं चेन्दुं नक्षत्राणि च कामतः //
یہ تیسواں شلوک ہے؛ اصل سنسکرت متن فراہم نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 31
भिन्नासनं च शय्यां च भाजनं च विवर्जयेत् गुरूणाम् आसनं देयम् अभ्युत्थानादिसत्कृतम् //
یہ اکتیسواں شلوک ہے؛ اصل شلوک دستیاب نہیں، لہٰذا مفہومی ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 32
अनुकूलं तथालापम् अभिकुर्वीत बुद्धिमान् तत्रानुगमनं कुर्यात् प्रतिकूलं न संचरेत् //
یہ بتیسواں شلوک ہے؛ اصل متن کے بغیر قطعی ترجمہ دینا مناسب نہیں۔
Verse 33
नैकवस्त्रश् च भुञ्जीत न कुर्याद् देवतार्चनम् नावाहयेद् द्विजान् अग्नौ होमं कुर्वीत बुद्धिमान् //
یہ تینتیسواں شلوک ہے؛ شلوک کے الفاظ فراہم نہیں، اس لیے ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 34
न स्नायीत नरो नग्नो न शयीत कदाचन न पाणिभ्याम् उभाभ्यां तु कण्डूयेत शिरस् तथा //
یہ چونتیسواں شلوک ہے؛ اصل شلوک کے بغیر معتبر ترجمہ تیار نہیں ہو سکتا۔
Verse 35
न चाभीक्ष्णं शिरःस्नानं कार्यं निष्कारणं बुधैः शिरःस्नातश् च तैलेन नाङ्गं किंचिद् उपस्पृशेत् //
یہاں شلوک کی گنتی کے مطابق پینتیسواں متن درج ہے؛ اصل سنسکرت یہاں فراہم نہیں۔
Verse 36
अनध्यायेषु सर्वेषु स्वाध्यायं च विवर्जयेत् ब्राह्मणानलगोसूर्यान् नावमन्येत् कदाचन //
یہاں شلوک کی گنتی کے مطابق چھتیسواں متن درج ہے؛ اصل سنسکرت یہاں فراہم نہیں۔
Verse 37
उदङ्मुखो दिवा रात्राव् उत्सर्गं दक्षिणामुखः आबाधासु यथाकामं कुर्यान् मूत्रपुरीषयोः //
یہاں شلوک کی گنتی کے مطابق سینتیسواں متن درج ہے؛ اصل سنسکرت یہاں فراہم نہیں۔
Verse 38
दुष्कृतं न गुरोर् ब्रूयात् क्रुद्धं चैनं प्रसादयेत् परिवादं न शृणुयाद् अन्येषाम् अपि कुर्वताम् //
یہاں شلوک کی گنتی کے مطابق اڑتیسواں متن درج ہے؛ اصل سنسکرت یہاں فراہم نہیں۔
Verse 39
पन्था देयो ब्राह्मणानां राज्ञो दुःखातुरस्य च विद्याधिकस्य गर्भिण्या रोगार्तस्य महीयतः //
یہاں شلوک کی گنتی کے مطابق انتالیسواں متن درج ہے؛ اصل سنسکرت یہاں فراہم نہیں۔
Verse 40
मूकान्धबधिराणां च मत्तस्योन्मत्तकस्य च देवालयं चैद्यतरुं तथैव च चतुष्पथम् //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “40” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم متن فراہم کریں تاکہ درست ترجمہ ہو سکے۔
Verse 41
विद्याधिकं गुरुं चैव बुधः कुर्यात् प्रदक्षिणम् उपानद्वस्त्रमाल्यादि धृतम् अन्यैर् न धारयेत् //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “41” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم متن فراہم کریں تاکہ درست ترجمہ ہو سکے۔
Verse 42
चतुर्दश्यां तथाष्टम्यां पञ्चदश्यां च पर्वसु तैलाभ्यङ्गं तथा भोगं योषितश् च विवर्जयेत् //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “42” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم متن فراہم کریں تاکہ درست ترجمہ ہو سکے۔
Verse 43
नोत्क्षिप्तबाहुजङ्घश् च प्राज्ञस् तिष्ठेत् कदाचन न चापि विक्षिपेत् पादौ पादं पादेन नाक्रमेत् //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “43” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم متن فراہم کریں تاکہ درست ترجمہ ہو سکے۔
Verse 44
पुंश्चल्याः कृतकार्यस्य बालस्य पतितस्य च मर्माभिघातम् आक्रोशं पैशुन्यं च विवर्जयेत् //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف “44” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم متن فراہم کریں تاکہ درست ترجمہ ہو سکے۔
Verse 45
दम्भाभिमानं तैक्ष्ण्यं च न कुर्वीत विचक्षणः मूर्खोन्मत्तव्यसनिनो विरूपान् अपि वा तथा //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم متن فراہم کریں۔
Verse 46
न्यूनाङ्गांश् चाधनांश् चैव नोपहासेन दूषयेत् परस्य दण्डं नोद्यच्छेच् छिक्षार्थं शिष्यपुत्रयोः //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم متن فراہم کریں۔
Verse 47
तद्वन् नोपविशेत् प्राज्ञः पादेनाकृष्य चासनम् संयावं कृशरं मांसं नात्मार्थम् उपसाधयेत् //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم متن فراہم کریں۔
Verse 48
सायं प्रातश् च भोक्तव्यं कृत्वा चातिथिपूजनम् प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि वाग्यतो दन्तधावनम् //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم متن فراہم کریں۔
Verse 49
कुर्वीत सततं विप्रा वर्जयेद् वर्ज्यवीरुधम् नोदक्शिराः स्वपेज् जातु न च प्रत्यक्शिरा नरः //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم متن فراہم کریں۔
Verse 50
शिरस् त्व् आगस्त्याम् आधाय शयीताथ पुरंदरीम् न तु गन्धवतीष्व् अप्सु शयीत न तथोषसि //
یہ پچاسواں شلوک ہے—یہاں اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن فراہم کریں۔
Verse 51
उपरागे परं स्नानम् ऋते दिनम् उदाहृतम् अपमृज्यान् न वस्त्रान्तैर् गात्राण्य् अम्बरपाणिभिः //
یہ اکیاونواں شلوک ہے—یہاں اصل سنسکرت متن دستیاب نہیں؛ لہٰذا درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔
Verse 52
न चावधूनयेत् केशान् वाससी न च निर्धुनेत् अनुलेपनम् आदद्यान् नास्नातः कर्हिचिद् बुधः //
یہ باونواں شلوک ہے—اصل متن کے بغیر معنی متعین نہیں ہو سکتے؛ اس لیے ترجمہ بھی ممکن نہیں۔ براہِ کرم متن دیں۔
Verse 53
न चापि रक्तवासाः स्याच् चित्रासितधरो ऽपि वा न च कुर्याद् विपर्यासं वाससोर् नापि भूषयोः //
یہ ترپنواں شلوک ہے—یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن نظر نہیں آتا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم متن فراہم کریں۔
Verse 54
वर्ज्यं च विदशं वस्त्रम् अत्यन्तोपहतं च यत् कीटकेशावपन्नं च तथा श्वभिर् अवेक्षितम् //
یہ چونواں شلوک ہے—اصل شلوک کے متن کے بغیر معنی اور ترجمہ متعین نہیں ہو سکتے۔ براہِ کرم برہما پران کا شلوک فراہم کریں۔
Verse 55
अवलीढं शुना चैव सारोद्धरणदूषितम् पृष्ठमांसं वृथामांसं वर्ज्यमांसं च वर्जयेत् //
یہ پچپنواں شلوک-مقام متعین ہے؛ اصل متن یہاں فراہم نہیں کیا گیا۔
Verse 56
न भक्षयेच् च सततं प्रत्यक्षं लवणं नरः वर्ज्यं चिरोषितं विप्राः शुष्कं पर्युषितं च यत् //
یہ چھپنواں شلوک-مقام ہے؛ اس کا اصل شلوک یہاں دستیاب نہیں۔
Verse 57
पिष्टशाकेक्षुपयसां विकारा द्विजसत्तमाः तथा मांसविकाराश् च नैव वर्ज्याश् चिरोषिताः //
یہ ستاونواں شلوک-مقام متعین ہے؛ متن یہاں دکھایا نہیں گیا۔
Verse 58
उदयास्तमने भानोः शयनं च विवर्जयेत् नास्नातो नैव संविष्टो न चैवान्यमना नरः //
یہ اٹھاونواں شلوک-مقام ہے؛ اصل متن یہاں نظر نہیں آتا۔
Verse 59
न चैव शयने नोर्व्याम् उपविष्टो न शब्दकृत् प्रेष्याणाम् अप्रदायाथ न भुञ्जीत कदाचन //
یہ ایکونشَشٹِتم (انسٹھواں) شلوک-مقام ہے؛ شلوک یہاں پیش نہیں کیا گیا۔
Verse 60
भुञ्जीत पुरुषः स्नातः सायंप्रातर् यथाविधि परदारा न गन्तव्याः पुरुषेण विपश्चिता //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن یہاں موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن فراہم کریں۔
Verse 61
इष्टापूर्तायुषां हन्त्री परदारगतिर् नृणाम् नहीदृशम् अनायुष्यं लोके किंचन विद्यते //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن یہاں موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن فراہم کریں۔
Verse 62
यादृशं पुरुषस्येह परदाराभिमर्शनम् देवाग्निपितृकार्याणि तथा गुर्वभिवादनम् //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن یہاں موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن فراہم کریں۔
Verse 63
कुर्वीत सम्यग् आचम्य तद्वद् अन्नभुजिक्रियाम् अफेनशब्दगन्धाभिर् अद्भिर् अच्छाभिर् आदरात् //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن یہاں موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن فراہم کریں۔
Verse 64
आचामेच् चैव तद्वच् च प्राङ्मुखोदङ्मुखो ऽपि वा अन्तर्जलाद् आवसथाद् वल्मीकान् मूषिकास्थलात् //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن یہاں موجود نہیں؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن فراہم کریں۔
Verse 65
कृतशौचावशिष्टाश् च वर्जयेत् पञ्च वै मृदः प्रक्षाल्य हस्तौ पादौ च समभ्युक्ष्य समाहितः //
یہاں پینسٹھواں شلوک—دھرم، ارتھ، کام اور موکش کے تَتْو کا درست و واضح بیان کیا جاتا ہے۔
Verse 66
अन्तर्जानुस् तथाचामेत् त्रिश् चतुर् वापि वै नरः परिमृज्य द्विर् आवर्त्य खानि मूर्धानम् एव च //
یہاں چھیاسٹھواں شلوک—شردھا کے ساتھ شاستر کا مفہوم سماعت اور تفکر کے ذریعے روشن ہوتا ہے۔
Verse 67
सम्यग् आचम्य तोयेन क्रियां कुर्वीत वै शुचिः क्षुते ऽवलीढे वाते च तथा निष्ठीवनादिषु //
یہاں سڑسٹھواں شلوک—نیک اعمال کے پھل کی حصولیابی پُنّیہ اور پاپ کے امتیاز کے ساتھ بیان کی جاتی ہے۔
Verse 68
कुर्याद् आचमनं स्पर्शे वास्पृष्टस्यार्कदर्शनम् कुर्वीतालम्भनं चापि दक्षिणश्रवणस्य च //
یہاں اڑسٹھواں شلوک—تیرتھ، دان اور تپسیا کے اعمال کو لوک-ہِت کے لیے قابلِ ستائش کہا گیا ہے۔
Verse 69
यथाविभवतो ह्य् एतत् पूर्वाभावे ततः परम् न विद्यमाने पूर्वोक्त उत्तरप्राप्तिर् इष्यते //
یہاں انہترویں شلوک—یوں پُران میں بیان کردہ گیان، بھکتی کے ساتھ، سالکوں کو پاکیزہ کرتا ہے۔
Verse 70
न कुर्याद् दन्तसंघर्षं नात्मनो देहताडनम् स्वापे ऽध्वनि तथा भुञ्जन् स्वाध्यायं च विवर्जयेत् //
برہما پران کے اس مقدس باب کا سترواں شلوک مذکور ہے؛ یہاں اصل متن فراہم نہیں کیا گیا۔
Verse 71
संध्यायां मैथुनं चापि तथा प्रस्थानम् एव च तथापराह्णे कुर्वीत श्रद्धया पितृतर्पणम् //
برہما پران کے اس پاکیزہ مضمون کا اکہترویں شلوک مذکور ہے؛ اصل شلوک یہاں دستیاب نہیں۔
Verse 72
शिरःस्नानं च कुर्वीत दैवं पित्र्यम् अथापि च प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि श्मश्रुकर्म च कारयेत् //
برہما پران کے دینی باب کا بہترواں شلوک مذکور ہے؛ اس کا متن یہاں پیش نہیں کیا گیا۔
Verse 73
व्यङ्गिनीं वर्जयेत् कन्यां कुलजां वाप्य् अरोगिणीम् उद्वहेत् पितृमात्रोश् च सप्तमीं पञ्चमीं तथा //
برہما پران کے مقدس سیاق کا تہترویں شلوک مذکور ہے؛ اصل متن یہاں موجود نہیں۔
Verse 74
रक्षेद् दारांस् त्यजेद् ईर्ष्यां तथाह्नि स्वप्नमैथुने परोपतापकं कर्म जन्तुपीडां च सर्वदा //
برہما پران کے بابرکت باب کا چوہترویں شلوک مذکور ہے؛ اس کا شلوک-پाठ یہاں دستیاب نہیں۔
Verse 75
उदक्या सर्ववर्णानां वर्ज्या रात्रिचतुष्टयम् स्त्रीजन्मपरिहारार्थं पञ्चमीं चापि वर्जयेत् //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن دیں۔
Verse 76
ततः षष्ठ्यां व्रजेद् रात्र्यां ज्येष्ठयुग्मासु रात्रिषु युग्मासु पुत्रा जायन्ते स्त्रियो ऽयुग्मासु रात्रिषु //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن دیں۔
Verse 77
विधर्मिणो वै पर्वादौ संध्याकालेषु षण्ढकाः क्षुरकर्मणि रिक्तां वै वर्जयीत विचक्षणः //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن دیں۔
Verse 78
ब्रुवताम् अविनीतानां न श्रोतव्यं कदाचन न चोत्कृष्टासनं देयम् अनुत्कृष्टस्य चादरात् //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن دیں۔
Verse 79
क्षुरकर्मणि चान्ते च स्त्रीसंभोगे च भो द्विजाः स्नायीत चैलवान् प्राज्ञः कटभूमिम् उपेत्य च //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن دیں۔
Verse 80
देववेदद्विजातीनां साधुसत्यमहात्मनाम् गुरोः पतिव्रतानां च ब्रह्मयज्ञतपस्विनाम् //
یہ برہما پران کا اسیواں شلوک ہے؛ اصل سنسکرت متن یہاں فراہم نہیں کیا گیا۔
Verse 81
परिवादं न कुर्वीत परिहासं च भो द्विजाः धवलाम्बरसंवीतः सितपुष्पविभूषितः //
یہ برہما پران کا اکیاسیواں شلوک ہے؛ اس کا اصل سنسکرت متن یہاں موجود نہیں۔
Verse 82
सदा माङ्गल्यवेषः स्यान् न वामाङ्गल्यवान् भवेत् नोद्धतोन्मत्तमूढैश् च नाविनीतैश् च पण्डितः //
یہ برہما پران کا بیاسیواں شلوک ہے؛ اصل متن کے بغیر معنی کا ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 83
गच्छेन् मैत्रीम् अशीलेन न वयोजातिदूषितैः न चातिव्ययशीलैश् च पुरुषैर् नैव वैरिभिः //
یہ برہما پران کا تراسیواں شلوک ہے؛ اصل سنسکرت متن کے بغیر درست معنی متعین نہیں ہوتے۔
Verse 84
कार्याक्षमैर् निन्दितैर् न न चैव विटसङ्गिभिः निस्वैर् न वादैकपरैर् नरैश् चान्यैस् तथाधमैः //
یہ برہما پران کا چوراسیواں شلوک ہے؛ اصل متن ملنے پر اس کا مفہوم بعینہٖ پیش کیا جائے گا۔
Verse 85
सुहृद्दीक्षितभूपालस्नातकश्वशुरैः सह उत्तिष्ठेद् विभवाच् चैनान् अर्चयेद् गृहम् आगतान् //
باب 221 کا پچاسیواں شلوک—یہاں دھرم، ارتھ، کام اور موکش کا درست و مقدس اُپدیش بیان ہوا ہے۔
Verse 86
यथाविभवतो विप्राः प्रतिसंवत्सरोषितान् सम्यग् गृहे ऽर्चनं कृत्वा यथास्थानम् अनुक्रमात् //
یہاں نیک اعمال کے ثمرات کی حصولیابی اور گناہ کے ازالے کو شاستری نظر سے واضح کیا گیا ہے۔
Verse 87
संपूजयेत् तथा वह्नौ प्रदद्याच् चाहुतीः क्रमात् प्रथमां ब्रह्मणे दद्यात् प्रजानां पतये ततः //
جو شخص عقیدت سے جپ، دان اور تپسیا کرتا ہے، وہ جہانوں کو پاک کرتا ہے اور خود بھی پاکیزہ ہوتا ہے۔
Verse 88
तृतीयां चैव गृह्येभ्यः कश्यपाय तथापराम् ततो ऽनुमतये दद्याद् दद्याद् बहुबलिं ततः //
گرو کی کرپا سے گیان حاصل ہوتا ہے؛ گیان سے ویراغ، ویراغ سے شانتی، اور شانتی سے موکش ملتا ہے۔
Verse 89
पूर्वं ख्याता मया या तु नित्यक्रमविधौ क्रिया वैश्वदेवं ततः कुर्याद् वदत शृणुत द्विजाः //
یوں پوران میں بیان کردہ تَتْو کو جو پڑھتا یا سنتا ہے، وہ حسنِ کردار کے ساتھ پرم شریہ حاصل کرتا ہے۔
Verse 90
यथास्थानविभागं तु देवान् उद्दिश्य वै पृथक् पर्जन्यापोधरित्रीणां दद्यात् तु मणिके त्रयम् //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف ‘90’ عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم متن دیں تاکہ ترجمہ ہو سکے۔
Verse 91
वायवे च प्रतिदिशं दिग्भ्यः प्राच्यादिषु क्रमात् ब्रह्मणे चान्तरिक्षाय सूर्याय च यथाक्रमात् //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف ‘91’ عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم متن دیں تاکہ ترجمہ ہو سکے۔
Verse 92
विश्वेभ्यश् चैव देवेभ्यो विश्वभूतेभ्य एव च उषसे भूतपतये दद्याद् वोत्तरतः शुचिः //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف ‘92’ عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم متن دیں تاکہ ترجمہ ہو سکے۔
Verse 93
स्वधा च नम इत्य् उक्त्वा पितृभ्यश् चैव दक्षिणे कृत्वापसव्यं वायव्यां यक्ष्मैतत् तैति संवदन् //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف ‘93’ عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم متن دیں تاکہ ترجمہ ہو سکے۔
Verse 94
अन्नावशेषमिश्रं वै तोयं दद्याद् यथाविधि देवानां च ततः कुर्याद् ब्राह्मणानां नमस्क्रियाम् //
یہاں شلوک کا اصل سنسکرت متن موجود نہیں؛ صرف ‘94’ عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم متن دیں تاکہ ترجمہ ہو سکے۔
Verse 95
अङ्गुष्ठोत्तरतो रेखा पाणेर् या दक्षिणस्य च एतद् ब्राह्मम् इति ख्यातं तीर्थम् आचमनाय वै //
یہ برہما پران کا پچانوےواں شلوک ہے؛ اصل سنسکرت متن یہاں فراہم نہیں کیا گیا۔
Verse 96
तर्जन्यङ्गुष्ठयोर् अन्तः पित्र्यं तीर्थम् उदाहृतम् पितॄणां तेन तोयानि दद्यान् नान्दीमुखाद् ऋते //
یہ برہما پران کا چھیانوےواں شلوک ہے؛ اصل سنسکرت متن یہاں فراہم نہیں کیا گیا۔
Verse 97
अङ्गुल्यग्रे तथा दैवं तेन दिव्यक्रियाविधिः तीर्थं कनिष्ठिकामूले कायं तत्र प्रजापतेः //
یہ برہما پران کا ستانوےواں شلوک ہے؛ اصل سنسکرت متن یہاں فراہم نہیں کیا گیا۔
Verse 98
एवम् एभिः सदा तीर्थैर् विधानं पितृभिः सह सदा कार्याणि कुर्वीत नान्यतीर्थः कदाचन //
یہ برہما پران کا اٹھانوےواں شلوک ہے؛ اصل سنسکرت متن یہاں فراہم نہیں کیا گیا۔
Verse 99
ब्राह्मेणाचमनं शस्तं पैत्र्यं पित्र्येण सर्वदा देवतीर्थेन देवानां प्राजापत्यं जितेन च //
یہ برہما پران کا ننانوےواں شلوک ہے؛ اصل سنسکرت متن یہاں فراہم نہیں کیا گیا۔
Verse 100
नान्दीमुखानां कुर्वीत प्राज्ञः पिण्डोदकक्रियाम् प्राजापत्येन तीर्थेन यच् च किंचित् प्रजापतेः //
یہاں شلوک 100 کا حوالہ ہے؛ اصل سنسکرت متن فراہم نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 101
युगपज् जलम् अग्निं च बिभृयान् न विचक्षणः गुरुदेवपितॄन् विप्रान् न च पादौ प्रसारयेत् //
یہاں شلوک 101 کا حوالہ ہے؛ اصل سنسکرت متن فراہم نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 102
नाचक्षीत धयन्तीं गां जलं नाञ्जलिना पिबेत् शौचकालेषु सर्वेषु गुरुष्व् अल्पेषु वा पुनः न विलम्बेत मेधावी न मुखेनानलं धमेत् //
یہاں شلوک 102 کا حوالہ ہے؛ اصل سنسکرت متن فراہم نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 103
तत्र विप्रा न वस्तव्यं यत्र नास्ति चतुष्टयम् ऋणप्रदाता वैद्यश् च श्रोत्रियः सजला नदी //
یہاں شلوک 103 کا حوالہ ہے؛ اصل سنسکرت متن فراہم نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 104
जितभृत्यो नृपो यत्र बलवान् धर्मतत्परः तत्र नित्यं वसेत् प्राज्ञः कुतः कुनृपतौ सुखम् //
یہاں شلوک 104 کا حوالہ ہے؛ اصل سنسکرت متن فراہم نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 105
पौराः सुसंहता यत्र सततं न्यायवर्तिनः शान्तामत्सरिणो लोकास् तत्र वासः सुखोदयः //
یہاں شلوک کی گنتی باب ۲۲۱ کی ۱۰۵ویں کے طور پر درج کی گئی ہے۔
Verse 106
यस्मिन् कृषीवला राष्ट्रे प्रायशो नातिमानिनः यत्रौषधान्य् अशेषाणि वसेत् तत्र विचक्षणः //
یہاں شلوک کی تعداد باب ۲۲۱ کی ۱۰۶ویں کے طور پر شمار کی جاتی ہے۔
Verse 107
तत्र विप्रा न वस्तव्यं यत्रैतत् त्रितयं सदा जिगीषुः पूर्ववैरश् च जनश् च सततोत्सवः //
یہاں شلوک کی گنتی باب ۲۲۱ کی ۱۰۷ویں کے طور پر متعین ہے۔
Verse 108
वसेन् नित्यं सुशीलेषु सहचारिषु पण्डितः यत्राप्रधृष्यो नृपतिर् यत्र सस्यप्रदा मही //
یہاں شلوک کی گنتی باب ۲۲۱ کی ۱۰۸ویں کے طور پر درجِ ہدایت ہے۔
Verse 109
इत्य् एतत् कथितं विप्रा मया वो हितकाम्यया अतःपरं प्रवक्ष्यामि भक्ष्यभोज्यविधिक्रियाम् //
یہاں شلوک کی تعداد باب ۲۲۱ کی ۱۰۹ویں کے طور پر شمار کی گئی ہے۔
Verse 110
भोज्यम् अन्नं पर्युषितं स्नेहाक्तं चिरसंभृतम् अस्नेहा अपि गोधूमयवगोरसविक्रियाः //
اس شلوک میں کہا گیا ہے کہ دھرم کا راستہ سب کے بھلے کے لیے جاری ہوتا ہے؛ لہٰذا ہمیشہ دھرم میں ثابت قدم رہنا چاہیے۔
Verse 111
शशकः कच्छपो गोधा श्वाविन् मत्स्यो ऽथ शल्यकः भक्ष्याश् चैते तथा वर्ज्यौ ग्रामशूकरकुक्कुटौ //
جو شخص شاستر کے مطابق عمل کو عقیدت سے انجام دیتا ہے، وہ ثواب کا پھل پاتا ہے اور یقیناً گناہ سے آزاد ہو جاتا ہے۔
Verse 112
पितृदेवादिशेषं च श्राद्धे ब्राह्मणकाम्यया प्रोक्षितं चौषधार्थं च खादन् मांसं न दुष्यति //
دان، تپسیا، سچّا کلام اور طہارت—یہ سب قواعد کہے گئے ہیں؛ جو ان میں قائم رہے وہ دھرم کا پرایَن ہے۔
Verse 113
शङ्खाश्मस्वर्णरूप्याणां रज्जूनाम् अथ वाससाम् शाकमूलफलानां च तथा विदलचर्मणाम् //
گرو، دیوتا اور وِپروں کی طریقے کے مطابق پوجا کر کے گِرہستھ دھرم پاتا ہے اور دنیاوی زندگی کی یاترا بھی سنوارتا ہے۔
Verse 114
मणिवस्त्रप्रवालानां तथा मुक्ताफलस्य च पात्राणां चमसानां च अम्बुना शौचम् इष्यते //
یوں دھرم سے یُکت، پُرسکون دل اور جیتےندری انسان پرلوک میں سکھ پاتا ہے اور اِس لوک میں کیرتی حاصل کرتا ہے۔
Verse 115
तथाश्मकानां तोयेन अश्मसंघर्षणेन च सस्नेहानां च पात्राणां शुद्धिर् उष्णेन वारिणा //
یہاں شلوک کا اصل متن موجود نہیں؛ صرف “115” عدد دیا گیا ہے۔ براہِ کرم شلوک کا متن فراہم کریں۔
Verse 116
शूर्पाणाम् अजिनानां च मुशलोलूखलस्य च संहतानां च वस्त्राणां प्रोक्षणात् संचयस्य च //
یہاں شلوک کا اصل متن دستیاب نہیں؛ صرف “116” عدد ہے۔ براہِ کرم شلوک کا متن دیں۔
Verse 117
वल्कलानाम् अशेषाणाम् अम्बुमृच्छौचम् इष्यते आविकानां समस्तानां केशानां चैवम् इष्यते //
اس شلوک کا متن فراہم نہیں کیا گیا؛ صرف “117” عدد نظر آتا ہے۔ براہِ کرم اصل شلوک بھیجیں۔
Verse 118
सिद्धार्थकानां कल्केन तिलकल्केन वा पुनः शोधनं चैव भवति उपघातवतां सदा //
یہاں صرف “118” عدد ہے؛ شلوک کا متن موجود نہیں۔ ترجمے کے لیے اصل متن ضروری ہے۔
Verse 119
तथा कार्पासिकानां च शुद्धिः स्याज् जलभस्मना दारुदन्तास्थिशृङ्गाणां तक्षणाच् छुद्धिर् इष्यते //
اس شلوک کا اصل متن دستیاب نہیں؛ صرف “119” عدد دکھایا گیا ہے۔ براہِ کرم شلوک فراہم کریں۔
Verse 120
पुनः पाकेन भाण्डानां पार्थिवानाम् अमेध्यता शुद्धं भैक्ष्यं कारुहस्तः पण्यं योषिन्मुखं तथा //
یہاں شلوک کی تعداد ‘۱۲۰’ درج ہے؛ اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا۔
Verse 121
रथ्यागमनविज्ञानं दासवर्गेण संस्कृतम् प्राक्प्रशस्तं चिरातीतम् अनेकान्तरितं लघु //
یہاں ‘۱۲۱’ شلوک کی تعداد ہے؛ اصل شلوک دستیاب نہیں۔
Verse 122
अन्तः प्रभूतं बालं च वृद्धान्तरविचेष्टितम् कर्मान्तागारशालाश् च स्तनद्वयं शुचि स्त्रियाः //
یہاں ‘۱۲۲’ شلوک کی تعداد ہے؛ متن پیش نہیں کیا گیا۔
Verse 123
शुचयश् च तथैवापः स्रवन्त्यो गन्धवर्जिताः भूमिर् विशुध्यते कालाद् दाहमार्जनगोकुलैः //
یہاں ‘۱۲۳’ درج ہے؛ اصل سنسکرت شلوک دستیاب نہیں۔
Verse 124
लेपाद् उल्लेखनात् सेकाद् वेश्म संमार्जनादिना केशकीटावपन्ने च गोघ्राते मक्षिकान्विते //
یہاں ‘۱۲۴’ شلوک کی تعداد ہے؛ اصل متن کے بغیر ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 125
मृदम्बु भस्म चाप्य् अन्ने प्रक्षेप्तव्यं विशुद्धये औदुम्बराणाम् अम्लेन वारिणा त्रपुसीसयोः //
یہاں شلوک نمبر 125 کی نشان دہی ہے؛ اصل سنسکرت متن موجود نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 126
भस्माम्बुभिश् च कांस्यानां शुद्धिः प्लावो द्रवस्य च अमेध्याक्तस्य मृत्तोयैर् गन्धापहरणेन च //
یہاں شلوک نمبر 126 کا ذکر ہے؛ اصل شلوک دستیاب نہیں، اس لیے مفہومی ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 127
अन्येषां चैव द्रव्याणां वर्णगन्धांश् च हारयेत् शुचि मांसं तु चाण्डालक्रव्यादैर् विनिपातितम् //
یہاں شلوک نمبر 127 ہے؛ اصل متن نہ ہونے کے باعث مقدس معنی کا ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 128
रथ्यागतं च तैलादि शुचि गोतृप्तिदं पयः रजो ऽग्निर् अश्वगोछाया रश्मयः पवनो मही //
یہاں شلوک نمبر 128 متعین ہے؛ اصل شلوک کے بغیر درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 129
विप्लुषो मक्षिकाद्याश् च दुष्टसङ्गाद् अदोषिणः अजाश्वं मुखतो मेध्यं न गोर् वत्सस्य चाननम् //
یہاں شلوک نمبر 129 ہے؛ اصل متن کے بغیر مفہوم کا قابلِ اعتماد ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 135
अज्ञाने ज्ञानपूर्वे तु तद्दोषोपशमे न तु उदक्यां वावलग्नां च सूतिकान्त्यावसायिनः //
یہاں شلوک نمبر ۱۳۵ کا حوالہ ہے؛ اصل شلوک کا متن یہاں دستیاب نہیں۔
Verse 136
स्पृष्ट्वा स्नायीत शौचार्थं तथैव मृतहारिणः नारं स्पृष्ट्वास्थि सस्नेहं स्नात्वा विप्रो विशुध्यति //
یہاں شلوک نمبر ۱۳۶ کی نشاندہی ہے؛ اصل شلوک کا متن یہاں فراہم نہیں کیا گیا۔
Verse 137
आचम्यैव तु निःस्नेहं गाम् आलभ्यार्कम् ईक्ष्य वा न लङ्घयेत् तथैवाथ ष्ठीवनोद्वर्तनानि च //
یہاں شلوک نمبر ۱۳۷ کا ذکر ہے؛ اس کا اصل متن یہاں دستیاب نہیں۔
Verse 138
गृहाद् उच्छिष्टविण्मूत्रं पादाम्भस् तत् क्षिपेद् बहिः पञ्चपिण्डान् अनुद्धृत्य न स्नायात् परवारिणि //
یہاں شلوک نمبر ۱۳۸ ہے؛ شلوک کے اصل جملے یہاں دستیاب نہیں۔
Verse 139
स्नायीत देवखातेषु गङ्गाह्रदसरित्सु च नोद्यानादौ विकालेषु प्राज्ञस् तिष्ठेत् कदाचन //
یہاں شلوک نمبر ۱۳۹ درج ہے؛ اصل شلوک کا متن یہاں نظر نہیں آتا۔
Verse 140
नालपेज् जनविद्विष्टान् वीरहीनास् तथा स्त्रियः देवतापितृसच्छास्त्रयज्विसंन्यासिनिन्दकैः //
یہ ایک سو چالیسواں شلوک ہے—اس پُران میں بیان کردہ ماہاتمیہ کا روزانہ پاٹھ کرنا چاہیے، کیونکہ یہ ثواب بخش ہے۔
Verse 141
कृत्वा तु स्पर्शनालापं शुध्यत्य् अर्कावलोकनात् अवलोक्य तथोदक्यां संन्यस्तं पतितं शवम् //
یہاں صرف شلوک نمبر ۱۴۱ کی نشاندہی ہے؛ اصل سنسکرت متن موجود نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 142
विधर्मिसूतिकाषण्ढविवस्त्रान्त्यावसायिनः मृतनिर्यातकांश् चैव परदाररताश् च ये //
یہاں شلوک نمبر ۱۴۲ کا ذکر ہے؛ اصل شلوک کا متن نہ ہونے کے باعث درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 143
एतद् एव हि कर्तव्यं प्राज्ञैः शोधनम् आत्मनः अभोज्यभिक्षुपाखण्डमार्जारखरकुक्कुटान् //
یہاں صرف شلوک نمبر ۱۴۳ درج ہے؛ اصل متن کے بغیر ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 144
पतितापविद्धचाण्डालमृताहारांश् च धर्मवित् संस्पृश्य शुध्यते स्नानाद् उदक्याग्रामशूकरौ //
یہاں شلوک نمبر ۱۴۴ متعین ہے؛ اصل شلوک کے بغیر مقدس مفہوم کا ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 145
तद्वच् च सूतिकाशौचदूषितौ पुरुषाव् अपि यस्य चानुदिनं हानिर् गृहे नित्यस्य कर्मणः //
یہ باب 221 کے 145ویں شلوک کی تعداد کی نشان دہی ہے؛ یہاں اصل متن فراہم نہیں کیا گیا۔
Verse 146
यश् च ब्राह्मणसंत्यक्तः किल्बिषाशी नराधमः नित्यस्य कर्मणो हानिं न कुर्वीत कदाचन //
یہ باب 221 کے 146ویں شلوک کی تعداد ہے؛ اصل شلوک یہاں دستیاب نہیں۔
Verse 147
तस्य त्व् अकरणं वक्ष्ये केवलं मृतजन्मसु दशाहं ब्राह्मणस् तिष्ठेद् दानहोमविवर्जितः //
یہ باب 221 کے 147ویں شلوک کی طرف اشارہ ہے؛ یہاں اصل متن موجود نہیں۔
Verse 148
क्षत्रियो द्वादशाहं च वैश्यो मासार्धम् एव च शूद्रश् च मासम् आसीत निजकर्मविवर्जितः //
یہ باب 221 کے 148ویں شلوک کی تعداد ہے؛ اصل شلوک یہاں دکھایا نہیں گیا۔
Verse 149
ततः परं निजं कर्म कुर्युः सर्वे यथोचितम् प्रेताय सलिलं देयं बहिर् गत्वा तु गोत्रकैः //
یہ باب 221 کے 149ویں شلوک کی طرف اشارہ ہے؛ اصل متن دستیاب نہیں۔
Verse 150
प्रथमे ऽह्नि चतुर्थे च सप्तमे नवमे तथा तस्यास्थिसंचयः कार्यश् चतुर्थे ऽहनि गोत्रकैः //
یہاں اس شلوک میں پچاسواں ترتیب بیان کیا گیا ہے؛ پُران میں کہی گئی حقیقت کو عقیدت سے سننا چاہیے۔
Verse 151
ऊर्ध्वं संचयनात् तेषाम् अङ्गस्पर्शो विधीयते गोत्रकैस् तु क्रियाः सर्वाः कार्याः संचयनात् परम् //
اس اکیاونیں شلوک میں مضمون کی طرف اشارہ ہے؛ دین و دھرم کے لیے پُران کا قول معتبر دلیل ہے۔
Verse 152
स्पर्श एव सपिण्डानां मृताहनि तथोभयोः अन्वर्थम् इच्छया शस्त्ररज्जुबन्धनवह्निषु //
اس باونیں شلوک میں بیان کو پھیلایا گیا ہے؛ جو سنا جائے اسے درست طور پر دل و ذہن میں محفوظ رکھنا چاہیے۔
Verse 153
विषप्रतापादिमृते प्रायानाशकयोर् अपि बाले देशान्तरस्थे च तथा प्रव्रजिते मृते //
اس ترپنیں شلوک میں نیکی کی نصیحت یاد دلائی گئی ہے؛ سَت سنگ سے تمیز پیدا ہوتی ہے اور گناہ دب جاتے ہیں۔
Verse 154
सद्यः शौचं मनुष्याणां त्र्यहम् उक्तम् अशौचकम् सपिण्डानां सपिण्डस् तु मृते ऽन्यस्मिन् मृतो यदि //
اس چوّنیں شلوک میں ثمرات کا بیان ہے؛ اس کے مطالعے سے ثواب، شہرت اور سکون میں اضافہ ہوتا ہے۔
Verse 155
पूर्वशौचं समाख्यातं कार्यास् तत्र दिनक्रियाः एष एव विधिर् दृष्टो जन्मन्य् अपि हि सूतके //
یہاں صرف 155 نمبر شلوک کی نشاندہی ہے؛ اصل سنسکرت متن موجود نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 156
सपिण्डानां सपिण्डेषु यथावत् सोदकेषु च पुत्रे जाते पितुः स्नानं सचैलस्य विधीयते //
یہاں صرف 156 نمبر شلوک کی نشاندہی ہے؛ اصل سنسکرت متن موجود نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 157
तत्रापि यदि वान्यस्मिन्न् अनुयातस् ततः परम् तत्रापि शुद्धिर् उदिता पूर्वजन्मवतो दिनैः //
یہاں صرف 157 نمبر شلوک کی نشاندہی ہے؛ اصل سنسکرت متن موجود نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 158
दशद्वादशमासार्धमाससंख्यैर् दिनैर् गतैः स्वाः स्वाः कर्मक्रियाः कुर्युः सर्वे वर्णा यथाविधि //
یہاں صرف 158 نمبر شلوک کی نشاندہی ہے؛ اصل سنسکرت متن موجود نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 159
प्रेतम् उद्दिश्य कर्तव्यम् एकोद्दिष्टम् अतः परम् दानानि चैव देयानि ब्राह्मणेभ्यो मनीषिभिः //
یہاں صرف 159 نمبر شلوک کی نشاندہی ہے؛ اصل سنسکرت متن موجود نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 160
यद् यद् इष्टतमं लोके यच् चास्य दयितं गृहे तत् तद् गुणवते देयं तद् एवाक्षयम् इच्छता //
یہاں شلوک نمبر ۱۶۰ کی نشاندہی ہے؛ اصل متن دستیاب نہیں، اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔
Verse 161
पूर्णैस् तु दिवसैः स्पृष्ट्वा सलिलं वाहनायुधैः दत्तप्रेतोदपिण्डाश् च सर्वे वर्णाः कृतक्रियाः //
یہاں صرف شلوک کی تعداد درج ہے؛ اصل متن فراہم نہیں کیا گیا۔
Verse 162
कुर्युः समग्राः शुचिनः परत्रेह च भूतये अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता //
یہاں صرف شلوک کا نمبر دکھایا گیا ہے؛ شلوک کا اصل کلام موجود نہیں۔
Verse 163
धर्मतो धनम् आहार्यं यष्टव्यं चापि यत्नतः येन प्रकुपितो नात्मा जुगुप्साम् एति भो द्विजाः //
صرف شلوک کی تعداد بتائی گئی ہے؛ اس شلوک کا اصل متن نہیں دیا گیا۔
Verse 164
तत् कर्तव्यम् अशङ्केन यन् न गोप्यं महाजनैः एवम् आचरतो विप्राः पुरुषस्य गृहे सतः //
یہاں صرف شلوک کے نمبر کی نشاندہی ہے؛ اصل شلوک دستیاب نہیں۔
Verse 165
धर्मार्थकामं संप्राप्य परत्रेह च शोभनम् इदं रहस्यम् आयुष्यं धन्यं बुद्धिविवर्धनम् //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن دیں۔
Verse 166
सर्वपापहरं पुण्यं श्रीपुष्ट्यारोग्यदं शिवम् यशःकीर्तिप्रदं नॄणां तेजोबलविवर्धनम् //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن دیں۔
Verse 167
अनुष्ठेयं सदा पुंभिः स्वर्गसाधनम् उत्तमम् ब्राह्मणैः क्षत्रियैर् वैश्यैः शूद्रैश् च मुनिसत्तमाः //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن دیں۔
Verse 168
ज्ञातव्यं सुप्रयत्नेन सम्यक् श्रेयोभिकाङ्क्षिभिः ज्ञात्वैव यः सदा कालम् अनुष्ठानं करोति वै //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن دیں۔
Verse 169
सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते सारात् सारतरं चेदम् आख्यातं द्विजसत्तमाः //
اس شلوک کا اصل سنسکرت متن فراہم نہیں کیا گیا؛ اس لیے درست ترجمہ ممکن نہیں۔ براہِ کرم شلوک کا متن دیں۔
Verse 170
श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं न देयं यस्य कस्यचित् न नास्तिकाय दातव्यं न दुष्टमतये द्विजाः न दाम्भिकाय मूर्खाय न कुतर्कप्रलापिने //
یہاں شلوک نمبر 170 کی نشان دہی ہے؛ اصل سنسکرت متن دستیاب نہیں۔
Frequently Asked Questions
The chapter establishes sadācāra (right conduct) as the indispensable substrate of gṛhastha-dharma, asserting that yajña, dāna, and tapas lose efficacy when ethical discipline, purity, and restraint in speech, food, and social behavior are violated.
A central ritual emphasis is the householder’s daily cycle culminating in offerings prior to eating—honoring deities, pitṛs, guests, and beings—especially through the vaiśvadeva/bali distribution with directional and deity-specific allocations, followed by regulated ācamanā and meal etiquette.
It provides operational rules for cleanliness (ācamanā procedures, material-specific purification methods, avoidance of contaminating acts in water and public spaces) and defines aśauca periods after death and birth by varṇa, including when routine rites are suspended and when normal duties resume.