Shloka 48
Adhyaya 242 — Bondage Through the Guṇas: Transmigration, Misidentification, and Ascetic Practices
Devanagari script
रागादीनि प्रवर्तन्ते गुणेष्व् इह गुणैः सह अहम् एतानि वै कुर्वन् ममैतानीन्द्रियाणि ह //
Translation
اَشٹ چَتوارِمشواں شلوک (48) — اصل سنسکرت متن یہاں دستیاب نہیں؛ اس لیے صرف شلوک نمبر کی نشان دہی کی گئی ہے۔
Word by Word
राग-आदीनिpassion etc. (desire and the like)
राग-आदीनि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराग (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; ‘आदि’ = ‘etc.’ (आदिशब्देन समासः)
प्रवर्तन्तेarise / operate
प्रवर्तन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√वृत् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
गुणेषुin the qualities (guṇas)
गुणेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन
इहhere
इह:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक अव्यय (adverb of place)
गुणैःby/with the qualities
गुणैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
सहtogether with
सह:
Sahartha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक (with)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
एतानिthese
एतानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
वैindeed
वै:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निश्चय)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/खल्वर्थक (emphatic particle)
कुर्वन्doing
कुर्वन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम् (present active participle)
ममmy
मम:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
एतानिthese
एतानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
इन्द्रियाणिsense-organs
इन्द्रियाणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
हindeed (expletive)
ह:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; पदपूरण/निपात (expletive particle)
Speaker
Didactic speaker; addressee not specified.