Srimad Bhagavatam — Saptama Skandha, Shloka 29
Brahmacarya and Vānaprastha Duties; Gradual Dissolution of Bodily Identity
मनो मनोरथैश्चन्द्रे बुद्धिं बोध्यै: कवौ परे । कर्माण्यध्यात्मना रुद्रे यदहं ममताक्रिया । सत्त्वेन चित्तं क्षेत्रज्ञे गुणैर्वैकारिकं परे ॥ २९ ॥ अप्सु क्षितिमपो ज्योतिष्यदो वायौ नभस्यमुम् । कूटस्थे तच्च महति तदव्यक्तेऽक्षरे च तत् ॥ ३० ॥
mano manorathaiś candre buddhiṁ bodhyaiḥ kavau pare karmāṇy adhyātmanā rudre yad-aham mamatā-kriyā
मन اور اس کے تمام ارادے چاند کے دیوتا میں لَین ہوں؛ बुद्धि اور बुद्धि کے विषय پرم कवि برہما میں رکھے جائیں۔ गुणों کے अधीन ‘میں’ اور ‘میرا’ کا بھاؤ پیدا کرنے والا अहंकार، कर्मوں سمیت، अहंकार کے अधिष्ठाता رुद्र میں لَین ہو۔ سत्त्व کے ذریعے چِتّ ک్షेत्रज्ञ जीव میں لَین ہو؛ اور गुणوں سے प्रेरित वैकारिक तत्त्व دیوتاؤں سمیت پرمیش्वर میں لَین ہو۔ زمین پانی میں، پانی سورج کے तेज میں، وہ तेज ہوا میں، ہوا آकाश میں، آकाश अहंकार میں، अहंकार महत्तत्त्व میں، महत्तत्त्व अव्यक्त प्रधਾਨ میں، اور آخر میں अव्यक्त तत्त्व پرمात्मा میں لَین ہو۔
FAQs
This verse teaches that the ‘I’ and ‘mine’ tendency (ahaṁ-mamatā) should be offered up—merged into its presiding principle (Rudra)—so that one can return consciousness to the kṣetrajña and ultimately to the Supreme.
He links inner faculties (mind, intelligence, ego) to their cosmic presiding deities, showing a systematic yogic process of withdrawing material identification and re-centering everything in the Supreme.
Practice noticing mental schemes and possessiveness, then consciously offer them to God through prayer and disciplined devotion—reducing ego-based reactions and restoring clarity of the witnessing self.