Shloka 30

Arjuna Marries Subhadrā; Kṛṣṇa Honors Two Devotees in Mithilā (Śrutadeva and Bahulāśva)

Devanagari script

वाचा मधुरया प्रीणन्निदमाहान्नतर्पितान् । पादावङ्कगतौ विष्णो: संस्पृशञ्छनकैर्मुदा ॥ ३० ॥

Transliteration

vācā madhurayā prīṇann idam āhānna-tarpitān pādāv aṅka-gatau viṣṇoḥ saṁspṛśañ chanakair mudā

Translation

جب وہ سب کھانا کھا کر پوری طرح سیر ہو گئے تو راجا انہیں مزید خوش کرنے کے لیے نہایت شیریں لہجے میں آہستہ آہستہ بات کرنے لگا۔ اس نے بھگوان وشنو کے چرن اپنی گود میں رکھ کر خوشی سے دھیرے دھیرے دبائے۔

Synonyms

• वाचा: with speech/words
• वाचा: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• मधुरया: sweet
• मधुरया: विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मधुर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘वाचा’ विशेषण

• प्रीणन्: pleasing (them)
• प्रीणन्: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Adjective
• Root: प्री (धातु) → प्रीणत् (शतृ-कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग; (कर्ता-विशेषण)

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• आह: said
• आह: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: अह्/ब्रू (धातु; ‘आह’ इति लिट्-रूपम्)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• अन्न-तर्पितान्: those satisfied with food
• अन्न-तर्पितान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: अन्न (प्रातिपदिक) + तर्पित (तृप् धातु, क्त-कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (अन्नेन तर्पिताः); क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘तान्’ (अध्याहृत) विशेषण

• पादौ: (his) two feet
• पादौ: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन

• अङ्क-गतौ: resting on (his) lap
• अङ्क-गतौ: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: अङ्क (प्रातिपदिक) + गत (गम् धातु, क्त-कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (अङ्के गतौ); क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; ‘पादौ’ विशेषण

• विष्णोः: of Vishnu
• विष्णोः: सम्बन्ध (Sambandha/Possessor)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• संस्पृशन्: touching
• संस्पृशन्: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्पृश् (धातु) → संस्पृशत् (शतृ-कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि; (कर्ता-विशेषण)

• शनकैः: gently/slowly
• शनकैः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: शनकैः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• मुदा: with joy
• मुदा: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Characters & Entities

• Viṣṇu

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about serving the Lord’s feet (pāda-sevā)?

This verse highlights affectionate, reverent service—gently touching the Lord’s feet with joy—showing that humble physical service, joined with pleasing words, is a direct expression of bhakti.

Why does the Bhagavatam describe someone trying to please others while touching Viṣṇu’s feet?

It portrays ideal devotional conduct: even while addressing people who remain unsatisfied, a devotee keeps the Lord at the center—honoring Him through intimate, respectful service.

Practical application of humility and sweet speech from this shloka in modern life?

Speak gently to calm dissatisfaction and conflict, and keep a steady inner practice of devotion (remembrance, reverence, service) so your actions stay grounded in dharma and compassion.