Shloka 24

Ūṣā-Haraṇa, Bāṇāsura’s Pride, and Aniruddha’s Capture

Prelude to Hari–Śaṅkara Conflict

Devanagari script

परार्ध्यवास:स्रग्गन्धधूपदीपासनादिभि: । पानभोजनभक्ष्यैश्च वाक्यै: शुश्रूषणार्चित: ॥ २३ ॥ गूढ: कन्यापुरे शश्वत्प्रवृद्धस्‍नेहया तया । नाहर्गणान् स बुबुधे ऊषयापहृतेन्द्रिय: ॥ २४ ॥

Transliteration

parārdhya-vāsaḥ-srag-gandha- dhūpa-dīpāsanādibhiḥ pāna-bhojana-bhakṣyaiś ca vākyaiḥ śuśrūṣaṇārcitaḥ

Translation

کنواریوں کے محل میں چھپا رہتے ہوئے، اُوشا کی بڑھتی ہوئی محبت نے انیرُدھ کے حواس کو مسحور کر لیا؛ اس لیے اسے دنوں کے گزرنے کا احساس ہی نہ رہا۔

Synonyms

• गूढः: hidden
• गूढः: Karta (कर्ता) / Subject-qualifier
• Type: Adjective
• Root: गूढ (प्रातिपदिक; गूह् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (hidden)

• कन्या-पुरे: in the maiden’s city/palace
• कन्या-पुरे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (कन्यायाः पुरम्)

• शश्वत्: always/continually
• शश्वत्: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: शश्वत् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)

• प्रवृद्ध-स्नेहया: by (her) deepened affection
• प्रवृद्ध-स्नेहया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: प्रवृद्ध (प्रातिपदिक) + स्नेह (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (प्रवृद्धः स्नेहः यस्याः सा) / ‘प्रवृद्धस्नेहया’ = by (her) greatly increased affection

• तया: by her
• तया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, एकवचनम् (by her)

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• अहः-गणान्: the number of days
• अहः-गणान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अहन्/अहः (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया विभक्तिः, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (अह्नां गणाः)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्

• बुबुधे: noticed/realized
• बुबुधे: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्; ‘बुबुधे’ = realized/understood

• ऊषया: by Usha
• ऊषया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: ऊषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, एकवचनम् (by Uṣā)

• अपहृत-इन्द्रियः: whose senses were stolen (captivated)
• अपहृत-इन्द्रियः: Karta (कर्ता) / Subject-qualifier
• Type: Adjective
• Root: अपहृत (प्रातिपदिक; अप+हृ धातोः क्त) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (अपहृतानि इन्द्रियाणि यस्य सः)

Characters & Entities

• Aniruddha
• Ūṣā

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about serving a loved one with devotion and care?

This verse describes honoring someone through śuśrūṣaṇa—attentive service—offering comforts like garments, garlands, food, and kind words, showing how affection expresses itself through practical care.

Why was Aniruddha honored with gifts, food, and sweet words in the story of Usha?

In the narrative, Ūṣā becomes deeply attached to Aniruddha and keeps him hidden while lovingly serving him with luxuries and gentle speech.

How can this teaching be applied in modern life?

Offer genuine care through respectful speech, hospitality, and thoughtful service—turning affection into responsible, uplifting actions rather than mere emotion.