Shloka 6

Pradyumna’s Abduction, Mahā-māyā, and the Slaying of Śambara

Devanagari script

द‍ृष्ट्वा तदुदरे बालं मायावत्यै न्यवेदयन् । नारदोऽकथयत् सर्वं तस्या: शङ्कितचेतस: । बालस्य तत्त्वमुत्पत्तिं मत्स्योदरनिवेशनम् ॥ ६ ॥

Transliteration

dṛṣṭvā tad-udare bālam māyāvatyai nyavedayan nārado ’kathayat sarvaṁ tasyāḥ śaṅkita-cetasaḥ bālasya tattvam utpattiṁ matsyodara-niveśanam

Translation

مچھلی کے پیٹ میں لڑکے کو دیکھ کر باورچیوں نے اسے حیران مایاوَتی کے سپرد کر دیا۔ پھر نارد مُنی ظاہر ہوئے اور شکی دل مایاوَتی کو بچے کی حقیقت، اس کی پیدائش اور مچھلی کے پیٹ میں جانے کا سارا حال سنا دیا۔

Synonyms

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण (agreeing with उदरे)

• उदरे: in the belly
• उदरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उदर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• बालम्: the boy/child
• बालम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मायावत्यै: to Māyāvatī
• मायावत्यै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: मायावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; नाम (proper noun)

• न्यवेदयन्: informed/announced
• न्यवेदयन्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + वेद्/विद् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/लङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; causative sense ‘made known/informed’

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper noun)

• अकथयत्: told/related
• अकथयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/लङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘everything’

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• शङ्कितचेतसः: of her whose mind was anxious
• शङ्कितचेतसः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शङ्कित (कृदन्त/प्रातिपदिक) + चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारयः—‘शङ्कितं चेतः यस्याः’ (whose mind was anxious/suspicious)

• बालस्य: of the boy
• बालस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• तत्त्वम्: the truth/identity
• तत्त्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘truth/reality’

• उत्पत्तिम्: (his) birth/origin
• उत्पत्तिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मत्स्योदरनिवेशनम्: his being placed in a fish’s belly
• मत्स्योदरनिवेशनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मत्स्य (प्रातिपदिक) + उदर (प्रातिपदिक) + निवेशन्/निवेशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘मत्स्यस्य उदरे निवेशः’ (placement in the fish’s belly)

Characters & Entities

• Nārada
• Māyāvatī

FAQs

What does Srimad Bhagavatam 10.55.6 say about the child found in the fish?

It says the child was discovered in the fish’s belly and brought to Māyāvatī, and that Nārada explained the full truth of the child’s identity, birth, and how he ended up inside the fish.

Why did Nārada Muni explain everything to Māyāvatī?

Because Māyāvatī’s mind was doubtful and anxious; Nārada clarified the child’s real identity and the divine sequence of events so she could understand her role in the Lord’s līlā.

What is a practical lesson from this verse for modern life?

When confusion and doubt arise, seek guidance from reliable spiritual authority; clear knowledge (tattva) steadies the mind and helps one act rightly within God’s arrangement.