Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Pradyumna’s Abduction, Mahā-māyā, and the Slaying of Śambara

सोऽधिक्षिप्तो दुर्वाचोभि: पदाहत इवोरग: । निश्चक्राम गदापाणिरमर्षात्ताम्रलोचन: ॥ १८ ॥

so ’dhikṣipto durvācobhiḥ padāhata ivoragaḥ niścakrāma gadā-pāṇir amarṣāt tāmra-locanaḥ

ان سخت باتوں سے ذلیل ہو کر شَمبَر لات کھائے سانپ کی طرح تڑپ اٹھا۔ وہ گدا ہاتھ میں لیے، غصّے سے سرخ آنکھوں کے ساتھ باہر نکلا۔

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular)
अधिक्षिप्तःbeing insulted
अधिक्षिप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअधि-क्षिप् (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्तः भूतकृदन्तः, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (past passive participle: ‘insulted/abused’)
दुर्वाचोभिःby harsh words
दुर्वाचोभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदुर्वाचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-बहुवचनम् (Instrumental plural: by harsh words)
पदाहतःas if trampled
पदाहतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपदाहत (प्रातिपदिक; कृदन्त from √हन् with उपसर्ग)
Formक्त-प्रत्ययान्तः भूतकृदन्तः, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (as if ‘struck by a foot’)
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानार्थक-अव्ययम् (indeclinable of comparison: like/as if)
उरगःa serpent
उरगः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootउरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular)
निश्चक्रामcame forth/advanced
निश्चक्राम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिस्-क्रम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (3rd sg)
गदापाणिःmace-in-hand
गदापाणिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगदा + पाणि (प्रातिपदिके)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (gadayāḥ pāṇiḥ: ‘one whose hand has a mace’), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्
अमर्षात्from anger
अमर्षात्:
Hetu (हेतु/कारण)
TypeNoun
Rootअमर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे पञ्चमी-एकवचनम् (Ablative singular: from indignation)
ताम्रलोचनःred-eyed
ताम्रलोचनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootताम्र + लोचन (प्रातिपदिके)
Formकर्मधारयः (tāmraṃ locanam yasya / tāmra-locana: ‘copper-reddish-eyed’), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्
P
Pradyumna

FAQs

It describes Pradyumna being provoked by harsh insults and rushing forward like a trampled serpent, holding a mace, with eyes reddened in anger.

Because he was verbally insulted with cruel words in the course of the confrontation, and as a kṣatriya hero he responded immediately, ready to fight.

The verse shows how provocation can ignite anger instantly; a modern takeaway is to recognize triggers early and channel strong emotions toward dharmic, disciplined action rather than impulsive harm.