Shloka 2

Kṛṣṇa Leads Kālayavana to Mucukunda; The Yavana Is Burned; Mucukunda’s Prayers and Boon of Bhakti

Devanagari script

श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्‍भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्‍मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥

Transliteration

śrī-śuka uvāca taṁ vilokya viniṣkrāntam ujjihānam ivoḍupam darśanīyatamaṁ śyāmaṁ pīta-kauśeya-vāsasam

Translation

شکھ دیو گوسوامی نے کہا: کال یون نے بھگوان کو متھرا سے نکلتے ہوئے دیکھا، جیسے طلوع ہوتا ہوا چاند۔ وہ اپنی سانولی رنگت، پیلے ریشمی لباس، شری وتس کے نشان اور کوستبھ منی کے ساتھ انتہائی خوبصورت لگ رہے تھے۔ 'نار د جی کے بیان کے مطابق یہی واسودیو ہیں،' یہ طے کر کے وہ بھگوان کے پیچھے بھاگا، جو یوگیوں کی پہنچ سے بھی دور ہیں۔

Synonyms

• श्रीवत्स-वक्षसम्: having the Śrīvatsa mark on the chest
• श्रीवत्स-वक्षसम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: श्रीवत्स (प्रातिपदिक) + वक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: ‘श्रीवत्सेन चिह्नितं वक्षः यस्य’; पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; (tam् इति विशेषण)

• भ्राजत्-कौस्तुभ-आमुक्त-कन्धरम्: with a shining Kaustubha jewel fastened on the neck
• भ्राजत्-कौस्तुभ-आमुक्त-कन्धरम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: भ्राजत् (भ्राज् धातु, शतृ) + कौस्तुभ (प्रातिपदिक) + आमुक्त (आ-मुच् धातु, क्त) + कन्धर (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुषसमास: ‘भ्राजन् कौस्तुभः आमुक्तः कन्धरे यस्य’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (tam् इति विशेषण)

• पृथु-दीर्घ-चतुर्-बाहुम्: with broad, long, four arms
• पृथु-दीर्घ-चतुर्-बाहुम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: पृथु (प्रातिपदिक) + दीर्घ (प्रातिपदिक) + चतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास: ‘पृथवः दीर्घाः चत्वारः बाहवः यस्य’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (tam् इति विशेषण)

• नव-कञ्ज-अरुण-ईक्षणम्: whose eyes are reddish like fresh lotuses
• नव-कञ्ज-अरुण-ईक्षणम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक) + कञ्ज (प्रातिपदिक) + अरुण (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास: ‘नवकञ्जवत् अरुणे ईक्षणे यस्य’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (tam् इति विशेषण)

Purport

Although Kālayavana was seeing Lord Kṛṣṇa with his own eyes, he could not adequately appreciate the beautiful Lord. Thus instead of worshiping Kṛṣṇa, he attacked Him. Similarly, it is not uncommon for modern men to attack Kṛṣṇa in the name of philosophy, “law and order” and even religion.

Characters & Entities

• Śukadeva Gosvāmī
• Vāsudeva (Lord Kṛṣṇa)
• Nārada
• Kālayavana (the Yavana)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about the divine signs (lakṣaṇas) of Lord Kṛṣṇa/Vishnu?

This passage says Kālayavana recognized Vāsudeva by the unmistakable signs described by Nārada—Śrīvatsa, Kaustubha, four arms, lotus eyes, and divine beauty—indicating no one else could match these marks.

Why did Kālayavana decide to fight Lord Kṛṣṇa without weapons?

Seeing Kṛṣṇa unarmed and walking on foot, Kālayavana arrogantly resolved to fight Him on equal terms—“unarmed against the unarmed”—not understanding the Lord’s supremacy.

What is a practical lesson from Kālayavana chasing Kṛṣṇa who is 'difficult to attain even for yogīs'?

External pursuit or prideful challenge cannot capture the Divine; the Bhagavatam implies Kṛṣṇa is attained through devotion and grace, not by force or mere power.