Home›Srimad Bhagavatam›Dashama Skandha›Adhyaya 35›Shloka 3
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 3

Gopī-gīta in Separation: The Flute’s Call and Vraja’s Ecstatic Response

Devanagari script

श्रीगोप्य ऊचु: वामबाहुकृतवामकपोलो वल्गितभ्रुरधरार्पितवेणुम् । कोमलाङ्गुलिभिराश्रितमार्गं गोप्य ईरयति यत्र मुकुन्द: ॥ २ ॥ व्योमयानवनिता: सह सिद्धै- र्विस्मितास्तदुपधार्य सलज्जा: । काममार्गणसमर्पितचित्ता: कश्मलं ययुरपस्मृतनीव्य: ॥ ३ ॥

Transliteration

śrī-gopya ūcuḥ vāma-bāhu-kṛta-vāma-kapolo valgita-bhrur adharārpita-veṇum komalāṅgulibhir āśrita-mārgaṁ gopya īrayati yatra mukundaḥ

Translation

گोपیاں بولیں—جب مُکُند بائیں بازو پر بایاں گال رکھ کر، نرم انگلیوں سے بانسری کے سوراخ بند کر کے، بھنوؤں کو رقصاں کرتا ہوا میٹھا وینو ناد بجاتا ہے، تب سِدّھوں کے ساتھ آکاش میں سفر کرنے والی دیویاں حیران رہ جاتی ہیں۔ وہ ناد سن کر شرما جاتی ہیں، کیونکہ ان کا چِت کام کے راستے کی طرف جھک جاتا ہے؛ اضطراب میں انہیں یہ بھی خبر نہیں رہتی کہ ان کے لباس کی کمر بند ڈھیلی ہو رہی ہے۔

Synonyms
śrī-gopyaḥthe revered gopīs
śrī-gopyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī-gopī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (Nom. 1), बहुवचन (Pl.); कर्मधारयः: śrī + gopyaḥ
ūcuḥsaid
ūcuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd), बहुवचन (Pl.); परस्मैपदम्
vāma-bāhu-kṛta-vāma-kapolaḥ(he) whose left cheek rests on his left arm
vāma-bāhu-kṛta-vāma-kapolaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāma (प्रातिपदिक) + bāhu (प्रातिपदिक) + kṛta (कृ-धातु, क्त) + vāma (प्रातिपदिक) + kapola (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom.1), एकवचन (Sg.); बहुव्रीहिः—“यस्य वामकपोलः वामबाहुना कृतः (आश्रितः)”
valgita-bhruḥwith playfully arched eyebrows
valgita-bhruḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvalgita (वल्ग्/वल्गित, कृदन्त) + bhru (भ्रू-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom.1), एकवचन (Sg.); कर्मधारयः—“वल्गिता भ्रूः यस्य”
adhara-arpita-veṇumthe flute placed on (his) lips
adhara-arpita-veṇum:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootadhara (प्रातिपदिक) + arpita (अर्प्-धातु, क्त) + veṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc.2), एकवचन (Sg.); तत्पुरुषः—“अधरे अर्पितः वेणुः (येन)”
komala-aṅgulibhiḥwith tender fingers
komala-aṅgulibhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootkomala (प्रातिपदिक) + aṅguli (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया (Instr.3), बहुवचन (Pl.); कर्मधारयः—“कोमलाः अङ्गुलयः”
āśrita-mārgamthe path (of the notes) being followed
āśrita-mārgam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootāśrita (आ-श्रि-धातु, क्त) + mārga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc.2), एकवचन (Sg.); तत्पुरुषः—“आश्रितः मार्गः (यस्य वेणोः/स्वरस्य)”
gopyaḥthe gopīs
gopyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgopī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom.1), बहुवचन (Pl.)
īrayatisets in motion / plays / makes sound
īrayati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootīr (धातु)
Formलट्-लकार (Pres.), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन (Sg.); परस्मैपदम्
yatrawhere
yatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formअव्ययम्; सम्बन्ध/देशवाचक-प्रश्न/सम्बन्ध-शब्दः (relative adverb: where)
mukundaḥMukunda (Krishna)
mukundaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmukunda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom.1), एकवचन (Sg.)
vyoma-yāna-vanitāḥwomen in aerial chariots
vyoma-yāna-vanitāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvyoma (प्रातिपदिक) + yāna (प्रातिपदिक) + vanitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom.1), बहुवचन (Pl.); तत्पुरुषः—“व्योमयाने (विमाने) स्थिताः वनिताः”
sahatogether with
saha:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formअव्ययम्; सहार्थक-उपपद (with)
siddhaiḥwith the Siddhas
siddhaiḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootsiddha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), तृतीया (Instr.3), बहुवचन (Pl.)
vismitāḥastonished
vismitāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvismita (वि-स्मि-धातु, क्त/क्तवत्-भाव)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom.1), बहुवचन (Pl.)
tatthat (sound/scene)
tat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc.2), एकवचन (Sg.); सर्वनाम
upadhāryahaving noticed
upadhārya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootupa-dhṛ (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive); “उपधार्य” = having perceived/considered
sa-lajjāḥwith modesty/shyness
sa-lajjāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (अव्यय/उपसर्गसदृश) + lajjā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom.1), बहुवचन (Pl.); कर्मधारयः—“लज्जया सह”
kāma-mārgaṇa-samarpite-cittāḥwhose minds were surrendered to Cupid’s arrows
kāma-mārgaṇa-samarpite-cittāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāma (प्रातिपदिक) + mārgaṇa (प्रातिपदिक) + samarpita (सम्-अर्प्-धातु, क्त) + citta (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom.1), बहुवचन (Pl.); तत्पुरुषः—“काममार्गणे समर्पितं चित्तं यासाम्”
kaśmalambewilderment / agitation
kaśmalam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkaśmala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc.2), एकवचन (Sg.)
yayuḥwent / came to
yayuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootyā (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd), बहुवचन (Pl.); परस्मैपदम्
apasmṛta-nīvyaḥhaving forgotten their waist-cloths
apasmṛta-nīvyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootapasmṛta (अप-स्मृ-धातु, क्त) + nīvī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom.1), बहुवचन (Pl.); तत्पुरुषः—“अपस्मृता नीवी यासाम्”
Purport

Śrīla Jīva Gosvāmī states that this chapter consists of a collection of statements the gopīs made at various times as they stood in small groups here and there in Vṛndāvana.

Characters & Entities
M
Mukunda (Śrī Kṛṣṇa)

FAQs

In this verse, the gopīs vividly describe how Kṛṣṇa rests His cheek on His arm, places the flute to His lips, and makes it sing through the movement of His soft fingers—showing the flute-song as a direct expression of His irresistible divine charm.

Because their love is absorbed in remembering Kṛṣṇa’s every gesture; in separation, His posture, eyebrows, lips, and flute become the focus of their meditation and the language of their devotion.

Use it as a meditation: visualize Kṛṣṇa’s form and flute-playing to steady the mind, transform longing into remembrance (smaraṇa), and deepen loving attention in daily sādhana.

←Previous Verse
Next Verse→