Shloka 42

Varṣā-Śarad Vṛndāvana-Śobha: The Beauty of the Rainy and Autumn Seasons in Vraja

Devanagari script

शरदर्कांशुजांस्तापान् भूतानामुडुपोऽहरत् । देहाभिमानजं बोधो मुकुन्दो व्रजयोषिताम् ॥ ४२ ॥

Transliteration

śarad-arkāṁśu-jāṁs tāpān bhūtānām uḍupo ’harat dehābhimāna-jaṁ bodho mukundo vraja-yoṣitām

Translation

خزاں کے چاند نے سورج کی کرنوں سے پیدا ہونے والی تپش سب جانداروں سے دور کر دی؛ جیسے جسمانی انا سے پیدا غم کو معرفت مٹا دیتی ہے، ویسے ہی مُکُند وِرَج کی گوپیوں کے فراق کا دکھ دور کرتے ہیں۔

Synonyms

• शरद्: autumn
• शरद्: विशेषण-निर्देशक (सम्बन्ध/निर्देश)
• Type: Noun
• Root: शरद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासपूर्वपद (feminine, nominative/accusative singular; prior member in compound)

• अर्कांशुजान्: born of the sun’s rays
• अर्कांशुजान्: कर्म-विशेषण (कर्म/कर्मणि)
• Type: Adjective
• Root: अर्क-अंशु-ज (प्रातिपदिक); अर्क (sun) + अंशु (ray) + ज (born)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; ‘अर्कांशुज’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः (अर्कस्य अंशवः → अर्कांशवः; तेषां जाताः) (masculine, accusative plural; genitive-tatpurusha sense)

• तापान्: heats, torments
• तापान्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ताप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (masculine, accusative plural)

• भूतानाम्: of living beings
• भूतानाम्: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन (neuter, genitive plural)

• उडुपः: the moon
• उडुपः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उडुप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (masculine, nominative singular)

• अहरत्: removed, took away
• अहरत्: क्रिया (Verb/आख्यात)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (he removed)

• देहाभिमानजम्: born of bodily ego
• देहाभिमानजम्: कर्म-विशेषण (कर्म/कर्मणि)
• Type: Adjective
• Root: देह-अभिमान-ज (प्रातिपदिक); देह (body) + अभिमान (ego-identification) + ज (born)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘देहाभिमानज’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः (देहाभिमानात् जातम्) (neuter, accusative singular; genitive-tatpurusha sense)

• बोधः: knowledge, awakening
• बोधः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (masculine, nominative singular)

• मुकुन्दः: Mukunda (Krishna)
• मुकुन्दः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुकुन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बोधस्य विशेषणरूपेण (masculine, nominative singular; appositional epithet)

• व्रजयोषिताम्: of the women of Vraja (gopīs)
• व्रजयोषिताम्: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: व्रज-योषित् (प्रातिपदिक); व्रज (Vraja) + योषित् (woman)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; ‘व्रजयोषित्’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः (व्रजस्य योषितः) (feminine, genitive plural)

Characters & Entities

• Mukunda (Śrī Kṛṣṇa)
• Vraja-yoṣitāḥ (gopīs)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about removing bodily identification (dehābhimāna)?

This verse says that Mukunda (Kṛṣṇa) removes bodily pride by awakening bodha—true spiritual understanding—just as the autumn moon removes heat from living beings.

Why does Śukadeva Gosvāmī compare Kṛṣṇa to the autumn moon in Canto 10, Chapter 20?

While describing autumn in Vraja, Śukadeva uses nature as a spiritual mirror: the moon’s cooling effect illustrates how Kṛṣṇa cools the burning distress caused by bodily ego through divine awakening.

Practical application: how can this teaching help in modern life?

By cultivating Kṛṣṇa-centered awareness (bodha) through bhakti—hearing, chanting, and remembrance—one gradually loosens ego-based identity and experiences relief from anxiety and pride rooted in the body.