Shloka 67
Kāliya-damana: Kṛṣṇa Subdues the Serpent and Purifies the Yamunā
Devanagari script
दिव्याम्बरस्रङ्मणिभि: परार्ध्यैरपि भूषणै: । दिव्यगन्धानुलेपैश्च महत्योत्पलमालया ॥ ६५ ॥ पूजयित्वा जगन्नाथं प्रसाद्य गरुडध्वजम् । तत: प्रीतोऽभ्यनुज्ञात: परिक्रम्याभिवन्द्य तम् ॥ ६६ ॥ सकलत्रसुहृत्पुत्रो द्वीपमब्धेर्जगाम ह । तदैव सामृतजला यमुना निर्विषाभवत् । अनुग्रहाद् भगवत: क्रीडामानुषरूपिण: ॥ ६७ ॥
Transliteration
divyāmbara-sraṅ-maṇibhiḥ parārdhyair api bhūṣaṇaiḥ divya-gandhānulepaiś ca mahatyotpala-mālayā
Translation
کالیہ نے نفیس دیوی لباس، ہار، جواہرات اور قیمتی زیورات، خوشبودار عطر و لیپ اور بڑی کنول کی مالا پیش کر کے جگن ناتھ، گڑوڑ دھوج بھگوان کی پوجا کی۔ پرماتما راضی ہوئے؛ اجازت پا کر کالیہ نے پرکرما کی، پرنام کیا اور بیویوں، دوستوں اور بچوں سمیت سمندر کے اپنے جزیرے کو چلا گیا۔ اس کے جاتے ہی یمنا فوراً زہر سے پاک ہو کر امرت جیسے پانی سے بھر گئی—یہ انسان روپ میں لیلا کرنے والے بھگوان کی کرپا سے ہوا۔
Synonyms
दिव्यdivine
दिव्य:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; adjective agreeing with अम्बर- etc. (Instrumental plural, neuter)
अम्बरgarments
अम्बर:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअम्बर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
स्रक्garlands
स्रक्:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootस्रज्/स्रक् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन (स्रङ्भिः)
मणिgems
मणि:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
भिःwith/by
भिः:
करण (Instrument/करण)
TypeIndeclinable
Rootभिस् (विभक्ति-प्रत्यय)
Formतृतीया-बहुवचन विभक्ति-प्रत्यय (instrumental plural ending)
परार्ध्यैःmost precious
परार्ध्यैः:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootपरार्ध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; adjective qualifying भूषणैः
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि = 'also/even'
भूषणैःornaments
भूषणैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभूषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
दिव्यdivine
दिव्य:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; adjective qualifying गन्धानुलेपैः
गन्धfragrances
गन्ध:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन (in compound)
अनुलेपैःunguents/pastes
अनुलेपैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअनुलेप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
महतीgreat/large
महती:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; adjective qualifying उत्पलमालया
उत्पलlotus
उत्पल:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootउत्पल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) एकवचन (in compound)
मालयाgarland
मालया:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
पूजयित्वाhaving worshipped
पूजयित्वा:
क्रियाविशेषण (Absolutive/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), from √पूज् (to worship); 'having worshipped'
जगन्नाथम्the Lord of the universe
जगन्नाथम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् + नाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: जगतः नाथः
प्रसाद्यhaving propitiated
प्रसाद्य:
क्रियाविशेषण (Absolutive/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootप्रसाद्/प्रसद् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), from √प्रसादय्/प्रसाद् (to propitiate/please); 'having pleased'
गरुडध्वजम्him whose banner is Garuḍa (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
गरुडध्वजम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगरुड + ध्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; बहुव्रीहि: गरुडः ध्वजः यस्य सः (one whose banner is Garuḍa)
ततःthen
ततः:
देशकालाधिकरण (Adverbial/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), 'thereupon/then'
प्रीतःpleased
प्रीतः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्री (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'pleased'
अभ्यनुज्ञातःhaving been granted permission
अभ्यनुज्ञातः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु-ज्ञा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'permitted/allowed'
परिक्रम्यhaving circumambulated
परिक्रम्य:
क्रियाविशेषण (Absolutive/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-क्रम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), from √क्रम्; 'having circumambulated'
अभिवन्द्यhaving saluted
अभिवन्द्य:
क्रियाविशेषण (Absolutive/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-वन्द् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), from √वन्द्; 'having bowed to'
तम्him
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; pronoun
सकलत्रwith his wife
सकलत्र:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस-कलत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (in compound); तत्पुरुष: सह कलत्रेण (with wife)
सुहृत्friends
सुहृत्:
विशेषण (Qualifier/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसुहृत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (in compound)
पुत्रः(he) with wife, friends, and sons
पुत्रः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; समाहार/समुच्चयार्थे द्वन्द्व-समास: कलत्र-सुहृत्-पुत्र-समेतः (as a collective)
द्वीपम्to the island
द्वीपम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
अब्धेःof the ocean
अब्धेः:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअब्दि/अब्धि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
जगामwent
जगाम:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; √गम् 'went'
हindeed
ह:
सम्बन्ध (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis/indeed
तदाat that time
तदा:
देशकालाधिकरण (Adverbial/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
एवjust
एव:
सम्बन्ध (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (particle), emphasis 'just/indeed'
सwith
स:
सम्बन्ध (Prefix/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootस (उपसर्ग/अव्यय)
Formउपसर्ग (prefix) in compound स-अमृत-जला
अमृतnectar
अमृत:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) एकवचन (in compound)
जलाhaving nectar-like water
जला:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: अमृतं जलं यस्याः सा (whose water is nectar-like)
यमुनाYamunā (river)
यमुना:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयमुना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
निर्विषाfree of poison
निर्विषा:
कर्तृसम्बन्ध (Predicate/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्विष (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate adjective
अभवत्became
अभवत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; √भू 'became'
अनुग्रहात्from (the) grace
अनुग्रहात्:
अपादान (Source/Cause/अपादान)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; 'because of/from the favor'
भगवतःof the Lord
भगवतः:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
क्रीडाplay/sport
क्रीडा:
सम्बन्ध (Compound member)
TypeNoun
Rootक्रीडा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (in compound) एकवचन
मानुषhuman
मानुष:
सम्बन्ध (Compound member)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (in compound) एकवचन
रूपिणःof him who had assumed a playful human form
रूपिणः:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootरूपिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; तत्पुरुष: क्रीडायाः मानुषं रूपं यस्य सः (one having a playful human form)
Purport
Śrīla Viśvanātha Cakravartī Ṭhākura has commented extensively on this verse. To explain the word maṇibhiḥ — “(Kāliya worshiped the Lord) with jewels” — the ācārya has quoted from the Śrī Rādhā-kṛṣṇa-gaṇoddeśa-dīpikā, by Rūpa Gosvāmī, as follows:
Characters & Entities
Ś
Śrī KṛṣṇaK
Kāliya (context)FAQs
This verse lists offerings like divine garments, garlands, jewels, precious ornaments, fragrant ointments, and a large lotus garland used to worship the Lord.
Jagannātha—Śrī Kṛṣṇa, the Supreme Lord—who is present in the Kāliya pastime and receives worship after subduing the serpent.
Offer your best—cleanliness, beauty, fragrance, and sincerity—in simple forms (flowers, clean cloth, heartfelt prayer) as an attitude of honoring Kṛṣṇa.