Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

Dhruva’s Darśana, Transformative Prayers, and the Boon of the Dhruva-loka

Pole Star

तां शशंसुर्जना राज्ञीं दिष्टय‍ा ते पुत्र आर्तिहा । प्रतिलब्धश्चिरं नष्टो रक्षिता मण्डलं भुव: ॥ ५१ ॥

tāṁ śaśaṁsur janā rājñīṁ diṣṭyā te putra ārti-hā pratilabdhaś ciraṁ naṣṭo rakṣitā maṇḍalaṁ bhuvaḥ

محل کے باشندوں نے ملکہ کی تعریف کی: ‘اے ملکہ، تمہاری بڑی خوش نصیبی ہے! تمہارا بیٹا دکھوں کو مٹانے والا ہے۔ وہ بہت عرصہ پہلے کھو گیا تھا، اب واپس مل گیا ہے؛ معلوم ہوتا ہے کہ وہ طویل مدت تک تمہاری حفاظت کرے گا اور تمہارے رنج و الم کا خاتمہ کرے گا۔’

ताम्her
ताम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
शशंसुःpraised, congratulated
शशंसुः:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√शंस् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
जनाःpeople
जनाः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
राज्ञीम्the queen
राज्ञीम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootराज्ञी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ताम् के समानाधिकरण (apposition)
दिष्ट्याby good fortune!
दिष्ट्या:
सम्बन्ध (Exclamatory particle)
TypeIndeclinable
Rootदिष्टि (प्रातिपदिक)
Formनिपातवत् प्रयोग (interjectional instrumental used as particle); तृतीया-एकवचन-रूपेण ‘good fortune!’
तेyour
ते:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
आर्ति-हाdestroyer of distress
आर्ति-हा:
कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeNoun
Rootआर्ति (प्रातिपदिक) + हन् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √हन्, ‘slayer’)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समास: षष्ठी-तत्पुरुष (destroyer of distress)
प्रतिलब्धःrecovered, regained
प्रतिलब्धः:
कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeVerb
Rootप्रति + √लभ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुत्रः के विशेषण
चिरम्after long (time)
चिरम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootचिरम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
Formकाल-अव्यय (for a long time)
नष्टःlost (before)
नष्टः:
कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootनष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नश्, ‘perish/be lost’)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुत्रः के विशेषण
रक्षिताprotector
रक्षिता:
कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeNoun
Root√रक्ष् (धातु)
Formतृच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (Agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुत्रः के विशेषण
मण्डलम्realm, domain
मण्डलम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
भुवःof the earth
भुवः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Vedic/epic genitive form of भुवि/भूः); ‘of the earth’
S
Sunīti
D
Dhruva Mahārāja

FAQs

This verse highlights the king as “rakṣitā maṇḍalaṁ bhuvaḥ”—the protector of the realm—showing that rulership is meant for safeguarding people and upholding dharma.

Because Dhruva had been lost for a long time and was safely recovered; the citizens saw his return as divine good fortune and as a hopeful sign that he would protect the kingdom.

Cultivate devotion and responsibility so your presence reduces others’ anxiety—through protection, reliability, and compassionate service within your family, workplace, and community.