Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 2

प्रागेव मरणाबाधभयाद् राज्ञः प्रियहितोपग्रहेण मासद्विमासान्तरं दर्शनं स्थापयेद्देशपीडापहममित्रापहमायुष्यं पुत्रीयं वा कर्म राजा साधयति इत्यपदेशेन ॥ कZ_०५.६.०२ ॥

prāgeva maraṇābādhabhayād rājñaḥ priyahitopagraheṇa māsadvimāsāntaraṃ darśanaṃ sthāpayed deśapīḍāpaham amitrāpaham āyuṣyaṃ putrīyaṃ vā karma rājā sādhayati ity apadeśena

پہلے ہی—بادشاہ کی موت یا بیماری/تکلیف کے خوف سے—پسندیدہ اور مفید تدبیر کے بہانے وہ ایک یا دو ماہ کے وقفے سے ملاقات (حاضری) مقرر کرے؛ یہ کہہ کر کہ “بادشاہ صوبوں کی تکلیف دور کرنے، دشمنوں کو مٹانے، عمر دراز کرنے یا اولاد کے حصول کے لیے کام کر رہا ہے۔”

प्राक्beforehand, in advance
प्राक्:
TypeAvyaya
Rootप्राञ्च्/प्राक् (indecl.)
Formअव्यय; काल/पूर्वता-वाचक
एवindeed, just, only
एव:
TypeAvyaya
Rootएव (indecl.)
Formअव्यय; अवधारणार्थक
मरणdeath
मरण:
TypeNoun
Rootमृ
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
आबाधaffliction, illness, distress
आबाध:
TypeNoun
Rootआ + बाध्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
भयात्from fear
भयात्:
TypeNoun
Rootभय
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी एकवचन; अपादान
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन
प्रियdear, pleasing
प्रिय:
TypeNoun/Adjective
Rootप्रिय
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
हितbeneficial, welfare
हित:
TypeNoun/Adjective
Rootहित
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
उपग्रहेणby means of a pretext/occasion
उपग्रहेण:
TypeNoun
Rootउपग्रह
Formपुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन; करण
मासmonth
मास:
TypeNoun
Rootमास
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
द्विtwo
द्वि:
TypeNumeral
Rootद्वि
Formसंख्यावाचक (समासपूर्वपद)
मासmonth
मास:
TypeNoun
Rootमास
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
अन्तरम्interval, gap
अन्तरम्:
TypeNoun/Adjective
Rootअन्तर
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कालावधि/अन्तराल
दर्शनम्audience, appearance (meeting)
दर्शनम्:
TypeNoun
Rootदर्शन
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म
स्थापयेत्should arrange/establish
स्थापयेत्:
TypeVerb
Rootस्था (caus. स्थापय)
Formलिङ् (विधिलिङ्); परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन; causative; विधि—‘should arrange/establish’
देशcountry/region
देश:
TypeNoun
Rootदेश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
पीडाoppression, suffering
पीडा:
TypeNoun
Rootपीडा
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
अपहम्removing, alleviating
अपहम्:
TypeAdjective
Rootअपह (from अप + हन्/हृ?; adj. ‘removing’)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (कर्मपद)
अमित्रenemy
अमित्र:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
अपहम्removing, warding off
अपहम्:
TypeAdjective
Rootअपह (adj.)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (कर्मपद)
आयुष्यम्promoting longevity, life-giving
आयुष्यम्:
TypeAdjective
Rootआयुष्य
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (कर्मपद)
पुत्रीयम्connected with (obtaining) a son, progeny-related
पुत्रीयम्:
TypeAdjective
Rootपुत्रीय
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (कर्मपद)
वाor
वा:
TypeAvyaya
Rootवा (indecl.)
Formअव्यय; विकल्पार्थक
कर्मact, undertaking, task
कर्म:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म (object)
राजाthe king
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; कर्ता
साधयतिaccomplishes, carries out
साधयति:
TypeVerb
Rootसाध्
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन
इतिthus
इति:
TypeAvyaya
Rootइति (indecl.)
Formअव्यय; इत्यादि-निर्देशक/उद्धरणसमाप्ति
अपदेशेनby (using) a pretext
अपदेशेन:
TypeNoun
Rootअपदेश
Formपुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन; करण
R
rājā (king)
A
amitra (enemy)

FAQs

To reduce exposure to assassination, illness, and manipulation, while preserving legitimacy through an official narrative that the king is engaged in high-value state purposes.