Sutra 3
Devanagari script
दुर्गसेतुकर्मवणिक्पथशून्यनिवेशखनिद्रव्यहस्तिवनकर्मोपकारिणं प्रत्यन्तमल्पप्रमाणं वा न याचेत ॥ कZ_०५.२.०३ ॥
Transliteration
durgasetukarmavaṇikpathaśūnyaniveśakhanidravyahastivanakarmopakāriṇaṃ pratyantam alpapramāṇaṃ vā na yācet
Translation
جو سرحدی علاقہ (یا چھوٹا یونٹ) قلعہ سازی، پل/بند کے کام، تجارتی راستوں اور بستیوں کے قیام، کانوں اور مواد، اور ہاتھیوں کے جنگل کی کارروائیوں اور متعلقہ ریاستی خدمات کے لیے ضروری ہو—اس سے وصولی نہیں کرنی چاہیے۔
Word by Word
दुर्गfort
दुर्ग:
TypeNoun
Rootदुर्ग
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
सेतुdam/embankment/bridge
सेतु:
TypeNoun
Rootसेतु
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
कर्मwork/operation
कर्म:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
वणिक्merchant
वणिक्:
TypeNoun
Rootवणिज्/वणिक्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (समासाङ्ग)
पथroad/route
पथ:
TypeNoun
Rootपथ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
शून्यempty, uninhabited
शून्य:
TypeAdjective
Rootशून्य
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
निवेशsettlement/establishment
निवेश:
TypeNoun
Rootनिवेश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
खनिmine
खनि:
TypeNoun
Rootखनि
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
द्रव्यwealth, resources
द्रव्य:
TypeNoun
Rootद्रव्य
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
हस्तिelephant
हस्ति:
TypeNoun
Rootहस्तिन्/हस्ति
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
वनforest
वन:
TypeNoun
Rootवन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
कर्मwork/operations
कर्म:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
उपकारिणम्helpful, service-rendering
उपकारिणम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootउपकारिन्
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषणम् (प्रत्यन्तम् इत्यस्य)
प्रत्यन्तम्frontier region
प्रत्यन्तम्:
TypeNoun
Rootप्रत्यन्त
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
अल्पप्रमाणम्small in extent
अल्पप्रमाणम्:
TypeAdjective (compound)
Rootअल्प + प्रमाण
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषणम् (प्रत्यन्तम् इत्यस्य) — ‘small in extent/measure’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेधार्थक अव्ययम्
याचेतshould ask/request
याचेत:
TypeVerb
Rootयाच्
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः एकवचन; ‘he should ask/beg/request’
Entities Mentioned
F
frontier region (pratyanta)F
fort administrationI
infrastructure worksT
trade routesM
minesE
elephant forestsFAQs
Do not extract emergency levies from regions/sectors essential to security and state-building; short-term revenue must not destroy strategic capacity.
Fortifications, public works (setu), trade corridors and settlements, mining supply, and elephant resources—core inputs for revenue and war.