Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 64

विशेषतश्च संघानां संघधर्मिणां च राजकुलानां द्यूतनिमित्तो भेदस्तन्निमित्तो विनाश इत्यसत्प्रग्रहः पापिष्ठतमो व्यसनानां तन्त्रदौर्बल्यादिति ॥ कZ_०८.३.६४ ॥

viśeṣataś ca saṃghānāṃ saṃghadharmiṇāṃ ca rājakulānāṃ dyūtanimitto bhedas tannimitto vināśa ity asatpragrahaḥ pāpiṣṭhatamo vyasanānāṃ tantradaurbalyād iti

خصوصاً اتحادوں/جمهوری جماعتی ریاستوں اور شاہی خاندانوں میں جوا اختلاف پیدا کرتا ہے، اور اسی اختلاف سے تباہی آتی ہے۔ اس لیے نااہل کا پیچھا/اختیار کرنا (اَسَتْ-پرگ्रह) رذائل میں سب سے زیادہ گناہ گار ہے، کیونکہ یہ نظامِ حکومت کو کمزور کرتا ہے۔

विशेषतःespecially; in particular
विशेषतः:
TypeIndeclinable
Rootविशेष
Formअव्यय (तसिल्-प्रत्यय), अर्थे ‘विशेषेण/विशेषरूपेण’
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
संघानाम्of confederations/associations (corporate bodies)
संघानाम्:
TypeNoun
Rootसंघ
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन
संघधर्मिणाम्of those having the polity/constitution of a confederation
संघधर्मिणाम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootसंघधर्मिन्
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन; ‘संघधर्म’ यस्य सः
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
राजकुलानाम्of royal houses/dynasties
राजकुलानाम्:
TypeNoun
Rootराजकुल
Formनपुंसकलिङ्ग (प्रायः), षष्ठी बहुवचन
द्यूतनिमित्तःhaving gambling as the cause; caused by gambling
द्यूतनिमित्तः:
TypeNoun (used adjectivally)
Rootद्यूतनिमित्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘द्यूत-कारणः’
भेदःsplit; dissension
भेदः:
TypeNoun
Rootभेद
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘तद्-’ (अन्वय: तन्निमित्तः)
निमित्तःhaving as the cause; due to
निमित्तः:
TypeNoun (used adjectivally)
Rootनिमित्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘कारणः’
विनाशःruin; destruction
विनाशः:
TypeNoun
Rootविनाश
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
इतिthus; ‘so’ (quotative)
इति:
TypeParticle/Quotative
Rootइति
Formइत्यादि-निर्देशक अव्यय; पूर्वोक्त-वाक्यसमाप्ति
असत्प्रग्रहःimproper indulgence/addiction (to vice)
असत्प्रग्रहः:
TypeNoun
Rootअसत्प्रग्रह
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘असत्’ (अनुचित/असाधु) + ‘प्रग्रह’ (ग्रहण/आसक्ति)
पापिष्ठतमःthe most sinful; worst
पापिष्ठतमः:
TypeAdjective
Rootपापिष्ठतम
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘पाप’ का अतिशयतम (superlative)
व्यसनानाम्among vices/addictions (calamities)
व्यसनानाम्:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन
तन्त्रदौर्बल्यात्because of weakness of the polity/administrative system
तन्त्रदौर्बल्यात्:
TypeNoun
Rootतन्त्रदौर्बल्य
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी एकवचन; हेतौ/कारणे ‘-आत्’
इतिthus
इति:
TypeParticle/Quotative
Rootइति
Formवाक्यसमाप्त्यर्थक अव्यय
S
saṃgha (confederacy/corporate polity)
R
rājakula (dynasty)
T
tantra (governing apparatus/system)

FAQs

Their stability depends heavily on internal consensus and kin/elite cohesion; gambling accelerates rival camps and grievances, quickly converting private disputes into constitutional or succession crises.

The operative machinery of rule—procedures, discipline, coordination, and authority structures; gambling corrodes these by factionalizing decision-making and loyalty.