Sutra 19
Devanagari script
संख्यातार्थेषु कर्मसु नियुक्ता ये यथादिष्टमर्थं सविशेषं वा कुर्युस्तानमात्यान् कुर्वीत दृष्टगुणत्वात् इति ॥ कZ_०१.८.१३ ॥
Transliteration
saṃkhyātārtheṣu karmasu niyuktā ye yathādiṣṭam arthaṃ saviśeṣaṃ vā kuryus tān amātyān kurvīta dṛṣṭaguṇatvāt iti
Translation
جنہیں متعین مقاصد والے کاموں پر مقرر کیا جائے اور جو حکم کو بعینہٖ پورا کریں—یا اسے زیادہ مؤثر انداز میں انجام دیں—انہیں، براہِ راست دیکھی گئی اہلیت کی بنا پر، اماتیہ/وزیر مقرر کرنا چاہیے۔
Word by Word
संख्यातार्थेषुin matters whose amounts are fixed/ascertained by calculation (accountable matters)
संख्यातार्थेषु:
TypeNoun
Rootसंख्यातार्थ
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-बहुवचन; विशेषण-प्रयोगः (अर्थेषु इति अर्थे)
कर्मसुin tasks/operations (official duties)
कर्मसु:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-बहुवचन
नियुक्ताःappointed/assigned
नियुक्ताः:
TypeParticiple
Rootनि + युज्
Formकृदन्त; भूतकर्मणि-प्रत्यय (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; कर्मणि प्रयोगः—‘appointed/assigned’
येwho (those who)
ये:
TypePronoun
Rootयद्
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन
यथाas, according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Formअव्यय; उपमान/प्रकारार्थे
आदिष्टम्ordered, prescribed
आदिष्टम्:
TypeParticiple
Rootआ + दिश्
Formकृदन्त; भूतकर्मणि-प्रत्यय (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘आज्ञातम्/निर्दिष्टम्’
अर्थम्the objective/matter (the intended purpose/assignment)
अर्थम्:
TypeNoun
Rootअर्थ
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन
सविशेषम्with special particulars / in a specific manner
सविशेषम्:
TypeAdjective (used adverbially)
Rootस + विशेष
Formअव्ययीभाव-समास; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; क्रियाविशेषणवत्—‘विशेषेण सह/विशेषयुक्तम्’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
कुर्युःshould do/execute
कुर्युः:
TypeVerb
Rootकृ
Formलिङ् (विधिलिङ्); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; बहुवचन
तान्those (persons)
तान्:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; द्वितीया-बहुवचन
अमात्यान्ministers/royal officers
अमात्यान्:
TypeNoun
Rootअमात्य
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-बहुवचन
कुर्वीतshould appoint/make (them) [as officers]
कुर्वीत:
TypeVerb
Rootकृ
Formलिङ् (विधिलिङ्); आत्मनेपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन
दृष्टगुणत्वात्because their merits have been observed (proven qualities)
दृष्टगुणत्वात्:
TypeNoun (abstract)
Rootदृष्टगुणत्व
Formषष्ठी-तत्पुरुष (दृष्टाः गुणाः यस्य/येषां तत्); नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-एकवचन; हेत्वर्थे
इतिthus
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणार्थक
Entities Mentioned
R
rājā (implied)A
amātya (minister/official)FAQs
Demonstrated performance in assigned tasks with clear objectives—either exact compliance or superior execution.
Merit-based recruitment grounded in observable, verifiable competence rather than reputation or lineage.