Sutra 10

Devanagari script

पृष्ठतः कक्ष्याविभागे स्त्रीनिवेशो गर्भव्याधिसंस्था वृक्षोदकस्थानं च ॥ कZ_०१.२०.१० ॥

Transliteration

pṛṣṭhataḥ kakṣyāvibhāge strīniveśo garbhavyādhisaṃsthā vṛkṣodakasthānaṃ ca

Translation

پیچھے، اندرونی کمروں کی تقسیم کے اندر عورتوں کی رہائش، حمل اور بیماری کے لیے ادارہ/انتظام، اور درختوں اور پانی کی جگہ بھی ہونی چاہیے۔

Word by Word

• पृष्ठतः: at/from the rear; behind
• Type: Adverb
• Root: पृष्ठ
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्यय (ablatival adverb) ‘from/at the back’

• कक्ष्या-विभागे: in the division/section of the (fort’s) kक्ष्या (corridor/enclosure zone)
• Type: Noun
• Root: विभाग
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी; ‘कक्ष्यायाः विभागे’ (in the division/section of the corridor/zone)

• स्त्री-निवेशः: the women’s quarters (residential placement)
• Type: Noun
• Root: निवेश
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; ‘स्त्रियाः निवेशः’

• गर्भ-व्याधि-संस्था: an establishment for maternity and illness (medical facility)
• Type: Noun
• Root: संस्था
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; ‘गर्भस्य व्याधेः (च) संस्था’ = arrangement/establishment for pregnancy and illness (i.e., maternity & infirmary provision)

• वृक्ष-उदक-स्थानम्: a place/area for trees and water
• Type: Noun
• Root: स्थान
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; ‘वृक्षाणां च उदकस्य च स्थानम्’ (place for trees and water)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

Entities Mentioned

• kakṣyā
• strīniveśa
• garbha
• vyādhi
• vṛkṣa
• udaka

More Details

FAQs

Why place these functions ‘at the rear’?

Rear zoning increases privacy and protection for sensitive residents (women, maternity/illness cases) and secures critical utilities (water, controlled greenery) away from main access routes.