Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 7

यथा मदान्धो हस्ती मत्तेनाधिष्ठितो यद् यदासादयति तत्सर्वं प्रमृद्नाति एवमयमशास्त्रचक्षुरन्धो राजा पौरजानपदवधायाभ्युत्थितः शक्यमस्य प्रतिहस्तिप्रोत्साहनेनापकर्तुममर्षः क्रियतामिति क्रुद्धवर्गमुपजापयेत् ॥ कZ_०१.१४.०७ ॥

yathā madāndho hastī mattenādhiṣṭhito yad yad āsādayati tat sarvaṃ pramṛdnāti evam ayam aśāstracakṣur-andho rājā paurajānapadavadhāyābhyutthitaḥ śakyam asya pratihasti-protsāhanenāpakartum amarṣaḥ kriyatām iti kruddhavargam upajāpayet

جیسے مستی سے اندھا ہاتھی، مَست کے زیرِ اثر، جس چیز تک پہنچتا ہے اسے کچل دیتا ہے—اسی طرح یہ بادشاہ ‘سیاست کی آنکھ’ کے بغیر اندھا ہو کر شہریوں اور دیہاتیوں کی ہلاکت کے لیے اٹھ کھڑا ہوا ہے۔ ایک مقابل ہاتھی کو ابھار کر اسے روکا جا سکتا ہے؛ غصہ منظم کیا جائے—یہ کہہ کر غضب ناک گروہ کو ورغلایا جائے۔

यथाjust as; as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Formसम्बन्धाव्ययम् (उपमानार्थे)
मद-अन्धःblind due to rut/intoxication
मद-अन्धः:
TypeNoun/Adjective
Rootअन्ध
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (विशेषणम्)
हस्तीan elephant
हस्ती:
TypeNoun
Rootहस्तिन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
मत्तेनby/with intoxication; being in musth
मत्तेन:
TypeAdjective
Rootमत्त
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-एकवचन (हेतौ/साधने)
अधिष्ठितःoverpowered/possessed; mounted upon
अधिष्ठितः:
TypeVerb (Participle)
Rootअधि-स्था
Formकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; कर्मणि/भावे ‘mounted/possessed/overpowered’
यत्whatever (which)
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (यद्-तद् सम्बन्धः)
यत्whatever (each thing that)
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (पुनरुक्तिः—यद् यद्)
आसादयतिcomes upon; encounters; reaches
आसादयति:
TypeVerb
Rootआ-√सद्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
सर्वम्all of it; entirely
सर्वम्:
TypePronoun/Adjective
Rootसर्व
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
प्रमृद्नातिcrushes; tramples down
प्रमृद्नाति:
TypeVerb
Rootप्र-√मृद्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
एवम्so; in the same way
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
Formउपमानोपसंहारार्थे अव्ययम्
अयम्this (man)
अयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
अ-शास्त्र-चक्षुः-अन्धःblind, having no eye of śāstra (i.e., ignorant of statecraft)
अ-शास्त्र-चक्षुः-अन्धः:
TypeNoun/Adjective
Rootअन्ध
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘यस्य शास्त्रं चक्षुः नास्ति सः’
राजाthe king
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
पौर-जनपद-वधायfor the killing/destruction of citizens and rural folk
पौर-जनपद-वधाय:
TypeNoun
Rootवध
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-एकवचन (प्रयोजनार्थे); ‘पौराणां जनपदानां च वधः’
अभ्युत्थितःrisen up; set out; become active
अभ्युत्थितः:
TypeVerb (Participle)
Rootअभि-उत्-√स्था
Formकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
शक्यम्possible; feasible
शक्यम्:
TypeAdjective (verbal)
Rootशक्य
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; विधेयविशेषणम्
अस्यof him; his
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन
प्रतिहस्ति-प्रोत्साहनेनby inciting a counter-elephant (i.e., by deploying an opposing force)
प्रतिहस्ति-प्रोत्साहनेन:
TypeNoun
Rootप्रोत्साहन
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-एकवचन; ‘प्रतिहस्तिना प्रोत्साहनम्’
अपकर्तुम्to harm; to do damage; to thwart
अपकर्तुम्:
TypeVerb (Infinitive)
Rootअप-√कृ
Formतुमुन् (infinitive)
अमर्षःresentment; indignation
अमर्षः:
TypeNoun
Rootअमर्ष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
क्रियताम्let it be done; should be made
क्रियताम्:
TypeVerb
Root√कृ
Formलोट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः (passive imperative)
इतिthus; saying so
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
Formइत्यादि-परामर्शे अव्ययम् (उद्धरणसमाप्तिः)
क्रुद्ध-वर्गम्the enraged faction/group
क्रुद्ध-वर्गम्:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; ‘क्रुद्धः वर्गः’
उपजापयेत्should cause to be privately persuaded/indoctrinated; should work upon (them)
उपजापयेत्:
TypeVerb
Rootउप-√जप् (caus.)
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच् (causative)
R
rājā (king)
P
paura (townspeople)
J
jānapada (countryside)
K
kruddhavarga (angry faction)

FAQs

A calibrated counterweight—another power center (leader, faction, militia, or coalition) mobilized to restrain a destructive ruler.

By presenting action as protection of the populace against a ruler portrayed as policy-blind and violently unrestrained.