Sutra 23
Devanagari script
कृतप्रयासं हि मध्यमामित्रमपसृतमेकार्थोपगतं प्राप्नोति ॥ कZ_०७.८.२३ ॥
Transliteration
kṛtaprayāsaṃ hi madhyamāmitram apasṛtam ekārthopagataṃ prāpnoti
Translation
کیونکہ مدھیَم راجا ایسے دشمن کو پا لیتا ہے جس نے پہلے ہی کوشش کر لی ہو، (دوسری جگہ سے) ہٹ چکا ہو، اور ایک ہی مقصد پر آ کر یکجا ہو گیا ہو۔
Word by Word
कृतप्रयासम्(one who is) having made efforts / after exertion
कृतप्रयासम्:
TypeAdjective (participial)
Rootकृ; प्रयास
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कृदन्त-विशेषण (कृत = क्त-प्रत्ययान्त), ‘प्रयास’ इति नाम्ना सह समासः
हिindeed, for
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपात; हेत्वर्थ/बलार्थ
मध्यमम्the middling (enemy)
मध्यमम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootमध्यम
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘अमित्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्
अमित्रम्enemy (hostile king)
अमित्रम्:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कर्मपदम्
अपसृतम्withdrawn, retreated
अपसृतम्:
TypeAdjective (past passive participle)
Rootअप-√सृ (सरणे)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कृदन्त (क्त) ‘अमित्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्
एकार्थोपगतम्engaged in a single objective / committed to one purpose
एकार्थोपगतम्:
TypeAdjective (compound)
Rootउप-√गम् (गत्यर्थे); एक; अर्थ
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘एकार्थ’ + ‘उपगत’ (क्त) = एकस्मिन् अर्थे/उद्देशे उपगतः; ‘अमित्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्
प्राप्नोतिattains, gets, secures
प्राप्नोति:
TypeVerb
Rootप्र-√आप् (प्राप्तौ)
Formलट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
Entities Mentioned
M
madhyama (middle king)A
amitra (enemy)FAQs
A partner/opponent becoming single-issue aligned—useful but also potentially dangerous because focus increases operational effectiveness.