Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 12

क्षीणलुब्धप्रकृतिमपचरितप्रकृतिं वेति क्षीणलुब्धप्रकृतिं यायात्क्षीणलुब्धा हि प्रकृतयः सुखेनोपजापं पीडां वोपगच्छन्ति नापचरिताः प्रधानावग्रहसाध्याः इत्याचार्याः ॥ कZ_०७.५.१२ ॥

kṣīṇalubdhaprakṛtim apacaritaprakṛtiṃ veti kṣīṇalubdhaprakṛtiṃ yāyāt | kṣīṇalubdhā hi prakṛtayaḥ sukhenopajāpaṃ pīḍāṃ vopagacchanti nāpacaritāḥ pradhānāvagrahasādhyāḥ ity ācāryāḥ ||

کمزور اور لالچی اجزا والے حاکم اور بددل/منحرف (اپچریت) اجزا والے حاکم میں انتخاب کرتے وقت اساتذہ کہتے ہیں کہ کمزور-لالچی اجزا والے کے خلاف پیش قدمی کرنی چاہیے؛ کیونکہ ایسے اجزا کو رشوت سے آسانی سے مائل کیا جا سکتا ہے یا دباؤ سے تابع کیا جا سکتا ہے، جبکہ بددل اجزا کو صرف بڑے/اہم سرداروں کو پکڑ کر یا بے اثر کر کے ہی قابو کیا جا سکتا ہے۔

क्षीणलुब्धप्रकृतिम्the (state-)constituents that are weakened and greedy
क्षीणलुब्धप्रकृतिम्:
TypeNoun (compound adjective+noun)
Rootक्षीण (√क्षि) / लुब्ध (√लुभ्) / प्रकृति
Formएकवचनम्, द्वितीया, स्त्रीलिङ्गम् (प्रकृतिः-शब्दः); समस्तपदम्—‘क्षीणा च लुब्धा च या प्रकृतिः’ इति विशेषणपूर्वकं
अपचरितप्रकृतिम्the (state-)constituents that have defected/turned away
अपचरितप्रकृतिम्:
TypeNoun (compound adjective+noun)
Rootअपचरित (√चर्) / प्रकृति
Formएकवचनम्, द्वितीया, स्त्रीलिङ्गम्; ‘अपचरिता प्रकृतिः’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउक्त्यर्थक-अव्ययम् (quotation marker)
क्षीणलुब्धप्रकृतिम्the weakened-and-greedy constituents
क्षीणलुब्धप्रकृतिम्:
TypeNoun (compound)
Rootक्षीण (√क्षि) / लुब्ध (√लुभ्) / प्रकृति
Formएकवचनम्, द्वितीया, स्त्रीलिङ्गम्; पुनरुक्तिः (पूर्वोक्तस्य विकल्पस्य ग्रहणम्)
यायात्one should approach / one should go to
यायात्:
TypeVerb
Root√या
Formविधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
क्षीणलुब्धाःweakened and greedy
क्षीणलुब्धाः:
TypeAdjective
Rootक्षीण (√क्षि) / लुब्ध (√लुभ्)
Formबहुवचनम्, प्रथमा, पुल्लिङ्गम् (प्रकृतयः इत्यस्य विशेषणम्)
हिfor / indeed
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपातः (हेतौ/निश्चये)
प्रकृतयःthe constituents (of the state)
प्रकृतयः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formबहुवचनम्, प्रथमा, स्त्रीलिङ्गम्
सुखेनeasily
सुखेन:
TypeNoun (instrumental used adverbially)
Rootसुख
Formएकवचनम्, तृतीया, नपुंसकलिङ्गम्; क्रियाविशेषणवत्
उपजापम्subornation / secret inducement
उपजापम्:
TypeNoun
Rootउपजाप
Formएकवचनम्, द्वितीया, पुल्लिङ्गम्
पीडाम्pressure / coercion
पीडाम्:
TypeNoun
Rootपीडा
Formएकवचनम्, द्वितीया, स्त्रीलिङ्गम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
उपगच्छन्तिthey submit to / they undergo / they come under
उपगच्छन्ति:
TypeVerb
Rootउप-√गम्
Formलट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
not
:
TypeNegation
Root
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
अपचरिताःthose who have defected / turned away
अपचरिताः:
TypeAdjective (past participle)
Rootअप-√चर् (कृदन्त)
Formबहुवचनम्, प्रथमा, पुल्लिङ्गम् (प्रकृतयः इत्यस्य विशेषणम्)
प्रधानावग्रहसाध्याः(they are) to be won only by overcoming the principal resistance
प्रधानावग्रहसाध्याः:
TypeAdjective (compound)
Rootप्रधान / अवग्रह / साध्य (√साध्)
Formबहुवचनम्, प्रथमा, पुल्लिङ्गम्; ‘प्रधानस्य अवग्रहः’ इति समासः, तेन साध्याः = तेन एव वशीकर्तुं शक्याः
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउक्त्यर्थक-अव्ययम्
आचार्याःthe teachers (authorities)
आचार्याः:
TypeNoun
Rootआचार्य
Formबहुवचनम्, प्रथमा, पुल्लिङ्गम्
P
prakṛti (state constituents)
P
pradhāna (principal leaders)

FAQs

Weakened-greedy constituents are instrumentally pliable (buyable or intimidatable), while alienated constituents require leadership-level neutralization because their opposition is principled/settled.

Control the political bottleneck: remove, detain, co-opt, or isolate key leaders who anchor disaffection; mass persuasion alone is insufficient.