Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 12

सम्पन्ना नित्यामित्रा मन्दगुणा वा भूमिरनित्यामित्रेति सम्पन्ना नित्यामित्रा श्रेयसी भूमिः सम्पन्ना हि कोशदण्डौ सम्पादयति तौ चामित्रप्रतिघातकौ इत्याचार्याः ॥ कZ_०७.१०.१२ ॥

sampannā nityāmitrā mandaguṇā vā bhūmiranityāmitreti sampannā nityāmitrā śreyasī bhūmiḥ sampannā hi kośadaṇḍau sampādayati tau cāmitrapratighātakau ityācāryāḥ

پیداواری زمین، قریب مستقل دشمن ہونے پر بھی—خواہ اوصاف متوسط ہی ہوں—غیر مستقل دشمن کے مقابل پیداواری زمین سے بہتر ہے؛ کیونکہ پیداواری زمین خزانہ اور دَند (فوجی قوت) پیدا کرتی ہے، اور یہ دونوں دشمن کو پسپا/زک پہنچاتے ہیں—یہی اساتذہ کا قول ہے۔

सम्पन्नाprosperous, well-equipped
सम्पन्ना:
TypeAdjective
Rootसम्+पद् (ppp: सम्पन्न)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम् (भूमेः)
नित्याpermanent, constant
नित्या:
TypeAdjective
Rootनित्य
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम् (अमित्रा इति)
अमित्राhaving an enemy; enemy-afflicted
अमित्रा:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘भूमिः’ इत्यस्य विशेषणरूपेण (अमित्रा = having an enemy)
मन्दगुणाhaving weak/poor qualities
मन्दगुणा:
TypeAdjective (compound)
Rootमन्द + गुण
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम् (भूमेः)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
भूमिःland; territory
भूमिः:
TypeNoun
Rootभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
अनित्याimpermanent, unstable
अनित्या:
TypeAdjective
Rootअनित्य
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम् (अमित्रा इति)
अमित्राhaving an enemy
अमित्रा:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘भूमिः’ इत्यस्य विशेषणरूपेण
इतिthus
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formइत्यर्थे अव्ययम्; पूर्वोक्तविकल्पस्य समापनम्
सम्पन्नाprosperous
सम्पन्ना:
TypeAdjective
Rootसम्+पद् (ppp: सम्पन्न)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम् (भूमेः)
नित्याpermanent
नित्या:
TypeAdjective
Rootनित्य
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम् (अमित्रा इति)
अमित्राhaving an enemy
अमित्रा:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणरूपेण
श्रेयसीbetter, preferable
श्रेयसी:
TypeAdjective (comparative)
Rootश्रेयस् (comparative: श्रेयस्/श्रेयसी)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; तुलनात्मकविशेषणम् (भूमेः)
भूमिःterritory
भूमिः:
TypeNoun
Rootभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
सम्पन्नाprosperous
सम्पन्ना:
TypeAdjective
Rootसम्+पद् (ppp: सम्पन्न)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम् (भूमेः)
हिindeed; for
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपातः; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ
कोशदण्डौthe treasury and the coercive power (army/punitive authority)
कोशदण्डौ:
TypeNoun (dual compound)
Rootकोश + दण्ड
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया द्विवचन (सम्पादयति इत्यस्य कर्म)
सम्पादयतिproduces; secures
सम्पादयति:
TypeVerb
Rootसम्+पद् (causative: सम्पादयति)
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तौthose two
तौ:
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा द्विवचन; अत्र प्रथमा द्विवचन (तौ ... प्रतिघातकौ)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्ययम्
अमित्रप्रतिघातकौenemy-checking; capable of repelling the enemy
अमित्रप्रतिघातकौ:
TypeAdjective (compound)
Rootअमित्र + प्रति + घातक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषणम् (तौ = कोशदण्डौ)
इतिthus
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formवाक्यसमापनार्थम्
आचार्याःthe teachers (authorities)
आचार्याः:
TypeNoun
Rootआचार्य
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; वक्तृनिर्देशः
A
amitra (enemy)
K
kośa (treasury)
D
daṇḍa (army/coercion)
Ā
ācāryāḥ (teachers/authorities)

FAQs

Because productivity generates kośa and daṇḍa, which are the durable instruments for deterring, containing, or defeating that enemy.

Prioritize structural capacity (revenue + coercive power) over short-term threat fluctuations; strong institutions outlast changing enemy alignments.