Sutra 10

Devanagari script

स एव पक्षकक्षाभ्यां प्रतिक्रान्तो दृढकः ॥ कZ_१०.६.१० ॥

Transliteration

sa eva pakṣakakṣābhyāṃ pratikrānto dṛḍhakaḥ

Translation

وہی ترتیب، جب پَکش اور کَکش کے مقابلے میں پیچھے ہٹی/کھنچی ہوئی ہو، ‘دِڑھک’ کہلاتی ہے۔

Word by Word

• सः: he; that person
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: सर्वनाम-प्रातिपदिक; पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन

• एव: indeed; just; only
• Type: Particle
• Root: एव
• Form: निपात (अव्यय); अवधान/निश्चयार्थक

• पक्षकक्षाभ्याम्: by/with the flank and the side-position (wings/side-compartments)
• Type: Noun
• Root: पक्षकक्षा
• Form: स्त्रीलिङ्ग (समाहार/द्वन्द्व-समासान्त); तृतीया-द्विवचन; करण/सहायार्थे

• प्रतिक्रान्तः: having retreated; having stepped back/returned
• Type: Verb (Kṛdanta)
• Root: क्रम्
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (भूतकर्मणि/भूतकृत्); उपसर्ग: प्रति-; पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘having stepped back/returned’

• दृढकः: the firm/steadfast one; a steady (person/force)
• Type: Noun/Adjective
• Root: दृढक
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; गुणवाचक/विशेषणरूपे (दृढ ‘firm’ + क-प्रत्यय)

Entities Mentioned

• pakṣa
• kakṣa
• dṛḍhaka (formation)

More Details

FAQs

How does ‘dṛḍhaka’ map to administrative control?

It prioritizes holding power and controllability—shorter forward exposure reduces coordination burden and strengthens the line against shock.