Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 43

पत्त्यश्वरथद्विपानां सारत्रिभागमुरस्यं स्थापयेत्द्वौ त्रिभागौ कक्षं पक्षं चोभयतः अनुलोममनुसारम् प्रतिलोमं तृतीयसारम् फल्गु प्रतिलोमम् ॥ कZ_१०.५.४३ ॥

pattyaśvarathadvipānāṃ sāratribhāgam urasyaṃ sthāpayet dvau tribhāgau kakṣaṃ pakṣaṃ ca ubhayataḥ anulomam anusāram pratilomam tṛtīyasāram phalgu pratilomam

پیادہ، سوار، رتھ اور ہاتھیوں میں سے بہترین تہائی (سار) کو آگے مقرر کرے؛ باقی دو تہائی کو دونوں طرف کَکش اور پَکش (فلینک/ونگ) کے طور پر رکھے۔ انولوم ترتیب میں انُسار (پیروی کرنے والا) دستہ لگائے؛ تیسرے درجے کے سار کو پیچھے/الٹی ترتیب میں رکھے؛ اور ہلکا (فلگو) دستہ بھی الٹی ترتیب میں تعینات کرے۔

पत्त्यof the infantry
पत्त्य:
TypeNoun
Rootपत्ति
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं.)
अश्वof the cavalry (horses)
अश्व:
TypeNoun
Rootअश्व
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं.)
रथof the chariots
रथ:
TypeNoun
Rootरथ
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं.)
द्विपानाम्of the elephants
द्विपानाम्:
TypeNoun
Rootद्विप
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं.)
सारthe core/central portion
सार:
TypeNoun
Rootसार
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
त्रि-भागम्as a threefold division / into three parts
त्रि-भागम्:
TypeNoun
Rootभाग
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं./नपुं.); ‘त्रि’ संख्यापूर्वपदम्
उरस्यंin the front (chest-side) position
उरस्यं:
TypeAdjective
Rootउरस्य
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.); विशेषणम् (सारम् इति)
स्थापयेत्should place / should deploy
स्थापयेत्:
TypeVerb
Rootस्था (स्थापयति)
Formविधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; causative (णिच्)
द्वौtwo
द्वौ:
TypeNumeral
Rootद्वि
Formद्वितीया-बहुवचनम् (पुं.); ‘भागौ’ इत्यस्य विशेषणम्
त्रि-भागौtwo (remaining) third-portions
त्रि-भागौ:
TypeNoun
Rootभाग
Formद्वितीया-बहुवचनम् (पुं.); ‘त्रि’ संख्यापूर्वपदम्
कक्षम्the flank/side-guard position
कक्षम्:
TypeNoun
Rootकक्ष
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं.)
पक्षम्the wing (flank)
पक्षम्:
TypeNoun
Rootपक्ष
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं.)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
उभयतःon both sides
उभयतः:
TypeIndeclinable
Rootउभयतः
Formअव्ययम् (दिशा/पक्ष-द्योतक)
अनुलोमम्in regular/forward order
अनुलोमम्:
TypeAdjective/Adverb
Rootअनुलोम
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.) / क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः
अनुसारम्according to (the sequence)
अनुसारम्:
TypeNoun/Adverbial
Rootअनुसार
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं./नपुं.); क्रियाविशेषणवत् (‘अनुसारम्’ = according to)
प्रतिलोमम्in reverse order
प्रतिलोमम्:
TypeAdjective/Adverb
Rootप्रतिलोम
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.) / क्रियाविशेषणवत्
तृतीयthe third
तृतीय:
TypeAdjective
Rootतृतीय
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.) / विशेषणम् (‘सारम्’ इति)
सारम्the core/central portion
सारम्:
TypeNoun
Rootसार
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
फल्गुweak/light (as a feint or lesser force)
फल्गु:
TypeAdjective
Rootफल्गु
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.) / क्रियाविशेषणवत्; विशेषणम् (प्रतिलोमम् इति)
प्रतिलोमम्in reverse order
प्रतिलोमम्:
TypeAdjective/Adverb
Rootप्रतिलोम
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.) / क्रियाविशेषणवत्
I
infantry
C
cavalry
C
chariots
E
elephants
S
sāra troops
P
phalgu troops
A
anusāra (support echelon)

FAQs

Maximize shock and cohesion at first contact while insulating weaker elements from immediate collapse; keep depth and controlled withdrawal/rotation options.