Sutra 50

Devanagari script

यत्र स्थानं प्रजवश्चाभूमिर्व्यूहस्य तत्र स्थितः प्रजवितश्चोभयथा जीयेत । विपर्यये जयति उभयथा स्थाने प्रजवे च ॥ कZ_१०.३.५० ॥

Transliteration

yatra sthānaṃ prajavaś cābhūmir vyūhasya tatra sthitaḥ prajavitaś cobhayathā jīyeta | viparyaye jayati ubhayathā sthāne prajave ca

Translation

جہاں لشکر بندی کے لیے زمین ‘سْتھان’ (ٹھہر کر قائم رہنے) اور ‘پرجَو’ (تیز پیش قدمی/چارج) دونوں کے لیے موافق ہو، وہاں ٹھہر کر بھی اور آگے بڑھ کر بھی—دونوں طرح سے فتح ہوتی ہے۔ اس کے برعکس صورت میں شکست؛ اور اگر دونوں طرف مقام اور حرکت برابر ہوں تو فتح کا دارومدار مقام اور پرجَو—دونوں کے استعمال پر ہے۔

Word by Word

यत्रwhere

स्थानम्a position; a place (to stand)

प्रजवःa rush/charge; rapid advance

चand

अभूमिःnot-ground; unsuitable terrain

व्यूहस्यof the battle-formation

तत्रthere

स्थितःhaving stood/being stationed

प्रजवितःhaving rushed/charged

चand

उभयथाin both ways; on both counts

जीयेतwould win / should win

विपर्ययेin the opposite case

जयतिwins

उभयथाin both ways; on both counts

स्थानेin the position (matter)

प्रजवेin the charge/rapid advance (matter)

चand

Entities Mentioned

vyūha

FAQs

What do sthāna and prajāva represent in modern terms?

Sthāna is positional advantage (defensibility, stability, fields of control); prajāva is mobility/impulse advantage (ability to surge, flank, or exploit).