Sutra 56
Devanagari script
भिषजः प्राणाबाधिकमनाख्यायोपक्रममाणस्य विपत्तौ पूर्वः साहसदण्डः कर्मापराधेन विपत्तौ मध्यमः ॥ कZ_०४.१.५६ ॥
Transliteration
bhiṣajaḥ prāṇābādhikamanākhyāyopakramamāṇasya vipattau pūrvaḥ sāhasadaṇḍaḥ karmāparādhena vipattau madhyamaḥ
Translation
جو طبیب یہ بتائے بغیر کہ علاج جان کے لیے خطرناک ہو سکتا ہے، علاج شروع کرے—نقصان ہونے پر اس پر پہلا (کم ترین) ساہس-جرمانہ لاگو ہوگا؛ اور اگر نقصان پیشہ ورانہ غلطی/طریقۂ کار کی خرابی سے ہو تو درمیانی ساہس-جرمانہ لاگو ہوگا۔
Word by Word
भिषजःphysicians
भिषजः:
TypeNoun
Rootभिषज्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन (कर्तृपद)
प्राणाबाधिकम्harmful to life
प्राणाबाधिकम्:
TypeAdjective (Karmadhāraya compound used adjectivally)
Rootआ-बाध्
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘उपक्रमम्’ विशेषयति
अनाख्यायwithout informing (without declaring)
अनाख्याय:
TypeGerund (Absolutive)
Rootआ-ख्या
Formक्त्वान्त अव्यय; नकार-पूर्वक (न + आख्याय) = ‘without informing/declaring’
उपक्रममाणस्यof one who is undertaking (treatment)
उपक्रममाणस्य:
TypeVerb (present participle)
Rootउप-क्रम्
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ/शानच्); आत्मनेपद-प्रयोग; षष्ठी-एकवचन; ‘भिषजः’ सम्बन्धे ‘of a physician who is undertaking (treatment)’
विपत्तौin (the event of) mishap
विपत्तौ:
TypeNoun
Rootवि-पद्
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन; ‘in case of mishap/ruin’
पूर्वःthe first (lowest)
पूर्वः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootपूर्व
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘(the) first/lowest (grade)’—दण्डस्य विशेषणम्
साहसदण्डःthe sāhasa-penalty (fine for a violent/heinous act)
साहसदण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; विधेय (predicate)
कर्मापराधेनdue to an offence in the act (professional fault)
कर्मापराधेन:
TypeNoun (instrumental phrase)
Rootअ-पराध्
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; हेतौ/करणे ‘due to/by reason of professional misconduct’
विपत्तौin (the event of) mishap
विपत्तौ:
TypeNoun
Rootवि-पद्
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन; पुनरुक्त—‘in case of mishap’
मध्यमःthe middle (grade)
मध्यमः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootमध्यम
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘(the) middle (grade)’—दण्डस्य विशेषणम्
Entities Mentioned
P
Physician (bhiṣaj)P
Patient (implicit)K
King/State (judge/regulator)FAQs
A mix of informed-consent duty (disclose life-risk) and malpractice liability (procedural fault), with penalties scaled by culpability.