Home›Arthashastra›Adhyakshaprachara›Adhyaya 5›Sutra 2
←Previous Sutra
Next Sutra→

Sutra 2

Devanagari script

चतुरश्रां वापीमन्नुदकोपस्नेहां खानयित्वा पृथुशिलाभिरुभयतः पार्श्वं मूलं च प्रचित्य सारदारुपञ्जरं भूमिसमं त्रितलमनेकविधानं कुट्टिमदेशस्थानतलमेकद्वारं यन्त्रयुक्तसोपानं भूमिगृहं कारयेत् ॥ कZ_०२.५.०२ ॥

Transliteration

caturaśrāṃ vāpīm annudakopasnehāṃ khānayitvā pṛthuśilābhir ubhayataḥ pārśvaṃ mūlaṃ ca pracitya sāradārupañjaraṃ bhūmisamaṃ tritalam anekavidhānaṃ kuṭṭimadeśasthānatalam ekadvāraṃ yantrayuktasopānaṃ bhūmigṛhaṃ kārayet

Translation

پانی کے رساؤ سے محفوظ چوکور گڑھا کھدوا کر، دونوں طرف کی دیواروں اور فرش/بنیاد کو چوڑی پتھریلی سلوں سے پختہ کر کے، مضبوط لکڑی کا پنجرہ نما ڈھانچا نصب کر کے، اسے زمین کے برابر کر کے، تین سطحوں اور متعدد خانوں والا، مختلف سطحوں پر پختہ فرشوں سمیت، ایک ہی دروازے والا، اور آلاتی/یَنتری سیڑھیوں کی رسائی کے ساتھ ایک زیرِزمین کمرہ بنوائے۔

Word by Word
चतुरश्राम्square (four-cornered)
चतुरश्राम्:
TypeNoun/Adjective
Rootचतुरश्र
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (वापी-विशेषणम्)
वापीम्a tank/reservoir (vāpī)
वापीम्:
TypeNoun
Rootवापी
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
अन्नुदक-उपस्नेहाम्provided/supplied with food and water
अन्नुदक-उपस्नेहाम्:
TypeNoun/Adjective
Rootउपस्नेह
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (वापी-विशेषणम्); अन्नुदक = अन्न + उदक (समाहार/द्वन्द्व-भावः ‘food and water’)
खानयित्वाhaving excavated / having caused (it) to be dug
खानयित्वा:
TypeVerb (absolutive)
Rootखन्
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपद-धातु; ‘having caused to dig’ (causative sense in context)
पृथु-शिलाभिःwith broad/large stones
पृथु-शिलाभिः:
TypeNoun
Rootशिला
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; पृथु- (विशेषण)
उभयतःon both sides
उभयतः:
TypeIndeclinable
Rootउभयतः
Formअव्यय
पार्श्वम्the side/wall (side portion)
पार्श्वम्:
TypeNoun
Rootपार्श्व
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
मूलम्the base/foundation
मूलम्:
TypeNoun
Rootमूल
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formअव्यय (समुच्चय)
प्रचित्यhaving built up / having packed firmly
प्रचित्य:
TypeVerb (absolutive)
Rootचि
Formक्त्वान्त; उपसर्ग: प्र-; अर्थः ‘heaping/packing/constructing’
सार-दारु-पञ्जरम्a framework (cage) of strong timber
सार-दारु-पञ्जरम्:
TypeNoun
Rootपञ्जर
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; सार-दारु (विशेषण-समास) + पञ्जर
भूमि-समम्level with the ground
भूमि-समम्:
TypeAdjective
Rootसम
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; भूमि-सम = ‘level with the ground’
त्रि-तलम्three-levelled (having three floors/tiers)
त्रि-तलम्:
TypeNoun
Rootतल
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; त्रि- (संख्या-पूर्वपद)
अनेक-विधानम्of many kinds / with various arrangements
अनेक-विधानम्:
TypeNoun/Adjective
Rootविधान
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; अनेक- (विशेषण)
कुट्टिम-देश-स्थान-तलम्a floor at the designated place, paved/flagstoned
कुट्टिम-देश-स्थान-तलम्:
TypeNoun
Rootतल
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; कुट्टिम (paved/flagstoned) + देश (place) + स्थान (site) qualifying तल
एक-द्वारम्having a single door/entrance
एक-द्वारम्:
TypeNoun/Adjective
Rootद्वार
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; एक- (संख्या-विशेषण)
यन्त्र-युक्त-सोपानम्a stairway/steps equipped with a mechanism
यन्त्र-युक्त-सोपानम्:
TypeNoun/Adjective
Rootसोपान
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; यन्त्र-युक्त (instrument-equipped) qualifying सोपान
भूमि-गृहम्an underground house/chamber
भूमि-गृहम्:
TypeNoun
Rootगृह
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; भूमि-गृह = underground chamber/house
कारयेत्should have (it) constructed / should cause to be made
कारयेत्:
TypeVerb
Rootकृ
Formलोट्/विधिलिङ् (optative) 3 एकवचन, परस्मैपद; causative sense ‘have it made/constructed’
Entities Mentioned
U
underground treasury (bhūmigṛha)

FAQs

Strict access control: minimizing entry points reduces unauthorized access, simplifies guarding, and strengthens auditability of movements.

To protect stored wealth from environmental loss (water damage) and from structural vulnerabilities that could enable covert entry.

←Previous Sutra
Next Sutra→