Sutra 5
Devanagari script
चतुर्दण्डः सेतुवनपथः द्विदण्डो हस्तिक्षेत्रपथः पञ्चारत्नयो रथपथः चत्वारः पशुपथः द्वौ क्षुद्रपशुमनुष्यपथः ॥ कZ_०२.४.०५ ॥
Transliteration
caturdaṇḍaḥ setuvanapathaḥ dvidaṇḍo hastikṣetrapathaḥ pañcāratnayo rathapathaḥ catvāraḥ paśupathaḥ dvau kṣudrapaśumanuṣyapathaḥ
Translation
پل/بند اور جنگل کا راستہ چار دَण्ड (چوڑا) ہو؛ ہاتھیوں کے علاقے کا راستہ دو دَण्ड؛ رتھ کا راستہ پانچ اَرتنی؛ مویشیوں کا راستہ چار؛ اور چھوٹے جانوروں اور پیدل آدمیوں کا راستہ دو۔
Word by Word
चतुर्दण्डः(a road) of four daṇḍas (in width/measure)
चतुर्दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; संख्यापूर्वक-समासः (चतुर् + दण्ड)
सेतु-वन-पथःthe road for embankments/causeways and forests (i.e., a causeway/forest road)
सेतु-वन-पथः:
TypeNoun
Rootपथ
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; सेतु + वन + पथ
द्विदण्डः(a road) of two daṇḍas (in width/measure)
द्विदण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; द्वि + दण्ड
हस्ति-क्षेत्र-पथःthe road for elephant-grounds/elephant ranges
हस्ति-क्षेत्र-पथः:
TypeNoun
Rootपथ
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; हस्ति + क्षेत्र + पथ
पञ्च-रत्नयोःof/for the five ‘ratnas’ (royal jewels/dignitaries)
पञ्च-रत्नयोः:
TypeNoun
Rootरत्न
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-सम्भवः; षष्ठी/सप्तमी-द्विवचनम् (रत्नयोः); पञ्च + रत्न
रथ-पथःchariot-road
रथ-पथः:
TypeNoun
Rootपथ
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; रथ + पथ
चत्वारःfour
चत्वारः:
TypeNumeral (Adjective)
Rootचतुर्
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-बहुवचनम् (numeral agreeing with an implied measure/daṇḍa or with ‘(daṇḍāḥ)’ understood)
पशु-पथःcattle-road / animal track
पशु-पथः:
TypeNoun
Rootपथ
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; पशु + पथ
द्वौtwo
द्वौ:
TypeNumeral (Adjective)
Rootद्वि
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-द्विवचनम् (numeral; measure implied)
क्षुद्र-पशु-मनुष्य-पथःpath for small animals and people (footpath)
क्षुद्र-पशु-मनुष्य-पथः:
TypeNoun
Rootपथ
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्षुद्र + पशु + मनुष्य + पथ
Entities Mentioned
S
setu (bridge/embankment)V
vana (forest)H
hasti (elephant)R
ratha (chariot)P
paśu (cattle)FAQs
It allocates scarce land and maintenance to match load and strategic value—wide where heavy traffic is expected, narrow where access must be limited (e.g., elephant reserves).
Elephants are strategic military assets; regulating access and movement routes helps protect and manage elephant resources and training grounds.